تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذا عاهَدْتُمْ وَ لا تَنْقُضُوا الْأَيْمانَ بَعْدَ تَوْکِيدِها وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْکُمْ کَفِيلاً إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ (91)
«1» همان مدرک.
جلد 7 - صفحه 270
بعد از آن بعض از اقسام مذکوره را شرح مى‌فرمايد:
وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذا عاهَدْتُمْ: و وفا کنيد به پيمان الهى هرگاه عهد بستيد، مراد عهدى که وفاى آن واجب باشد هر فعل نيکوئى باشد که شخص در آن عهد نمايد با خدا، و نذر کند که بکند يا نکند، و بر آن عزم کرده باشد وفا واجب، و خلاف آن جايز نيست. وَ لا تَنْقُضُوا الْأَيْمانَ: و مشکنيد قسمها را، يعنى پيمانها را. بَعْدَ تَوْکِيدِها: بعد از آنکه استوار و مؤکد کرده باشيد عهدها را به سوگند به خدا. وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْکُمْ کَفِيلًا: و حال آن که بتحقيق قرار داديد خدا را بر پيمانهاى خود گواه. إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ: بدرستى که خداى تعالى مى‌داند آنچه مى‌کنيد از نقض عهد و قسم.
در کافى و قمى از حضرت صادق عليه السّلام فرمود: چون نازل شد آيه ولايت على بن ابى طالب عليه السّلام و حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: سلام کنيد بر على عليه السّلام به لفظ امير المؤمنين، و بود اين فقره به تأکيدات خدا در آن روز. پس حضرت فرمود به آن دو نفر: برخيزيد و سلام کنيد به اين لفظ.
گفتند: اين تکليف از جانب خدا است يا رسول؟ حضرت فرمود: از جانب هر دو، اين آيه نازل شد. «1» تنبيه: در کنز العرفان فرمايد: «2» عهد در اينجا اعم است که به نذر باشد يا عهد يا قسم، و لذا فرمود (وَ لا تَنْقُضُوا الْأَيْمانَ بَعْدَ تَوْکِيدِها) و در اين آيه شريفه دو حکم است يکى: وجوب وفاى به عهد، دوم- وجوب وفا به مقتضاى قسم. و به تأکيدات متعدده مؤکد فرموده يکى: (جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْکُمْ کَفِيلًا) اى (رقيبا)، چه: کفيل مراعى احوال مکفول است، پس حفيظ باشد بر او. دوم: (انّ اللّه يعلم ما تفعلون من الوفاء و عدمه) چه
«1» اصول کافى، جلد اوّل، کتاب الحجّة، صفحه 292، حديث اوّل- تفسير قمى، جلد 1، صفحه 389.
«2» کنز العرفان، جزء دوّم، صفحه 117.
جلد 7 - صفحه 271
اين متضمن تهديد عظيم است از نقض عهد و ترغيب بر وفاء نمودن به آن.
تتميم- احاديث بسيار در وفاى به عهد و نهى از نقض آن و مذمت ناقضين عهود وارد شده است از جمله: در تهذيب- شيخ طوسى رحمه اللّه روايت نموده از حضرت صادق عليه السّلام يقول ثلثة لا عذر لاحد فيها: اداء الامانة الى البرّ و الفاجر و الوفاء بالعهد الى البرّ و الفاجر و برّ الوالدين برّين کانا او فاجرين. «1» فرمود حضرت صادق عليه السّلام: سه چيز است عذرى نباشد براى هيچ کس در آن: اداى امانت به نيکوکار و بدکار، وفاى به عهد به نيکوکار و بدکار، نيکى کردن به پدر و مادر نکوکار باشند يا بدکار.