تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما کانُوا يَعْمَلُونَ (97)
بعد از آن نسبت به قسم دوم مى‌فرمايد:
مَنْ عَمِلَ صالِحاً: هر که بجا آورد کردار شايسته. مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثى: از مرد يا زن. وَ هُوَ مُؤْمِنٌ: و او مومن بود، چه عمل بدون ايمان استحقاق ثواب ندارد «1»، فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً: پس هرآينه البته زندگانى دهيم او را در زندگانى خوش، يعنى او را توانگر گردانيم به نعيم دنيوى، و يا توفيق دهيم او را بر صبر بر فاقه و قناعت، و رضا به قسمت، و معذلک متوقع اجر عظيم باشد در آخرت، به خلاف کافر که به عسر معيشت گرفتار شود، و اگر هم توانگر باشد حرص و خوف فوت آن، منقص عيش او باشد، و معذلک در آخرت به عذاب دائمى دچار آيد.
نزد بعضى «2» زندگانى پاکيزه در بهشت خواهد بود. چه زندگى دنيا بى‌شايبه نقص و تفرقه نيست محققان گفته‌اند: حيات طيبه- بى‌نيازى است به خداى تعالى از غير او. در تفسير برهان «3»- روايت از حضرت صادق عليه السّلام
«1» اين عبارت از آيه در اصل کتاب نبوده و با مراجعه به تفاسير ديگر تکميل گرديده است.
«2» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 384.
«3» تفسير برهان جلد 2، صفحه 383.
جلد 7 - صفحه 279
مى‌فرمايد: مراد زندگانى پاکيزه قناعت است.
وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ: و هرآينه البته البته جزا دهيم ايشان را مزدشان را.
بِأَحْسَنِ ما کانُوا يَعْمَلُونَ: به نيکوترين کارى که مى‌کنند. تکرار به جهت تأکيد است. در تفسير زاهدى- مذکور است که يکى از ايشان را صد طاعت بود از يک جنس مانند نماز و روزه يا زکات يا صدقه، يکى از ميان آنها که بهتر و تمامتر باشد ثواب آن يکى را به تمام دهيم، و باقى را هم بپذيريم، و ثواب هر يک مثل آن را بهتر يا برابر دهيم. ابو صالح نقل کند که: جمعى از يهود و نصارى و مشرکين با هم صحبت داشتند که ما بهتر و فاضلتريم از مسلمانان، آيه شريفه بر ردّ قول آنان نازل شد.
تنبيه: آيه شريفه بيان فرمايد که هر مکلفى از مرد و زن کار شايسته نمايد لکن به شرط ايمان، مستوجب اين ثواب و اجر مى‌باشد. بنابراين اعمال خيريه مؤمن مستحق ثواب باشد نه مطلق عمل.
تفسير برهان: راوى خدمت حضرت صادق عليه السّلام عرضه مى‌دارد که:
ابو الخطاب از قول شما ذکر کند که فرموديد هرگاه حق را شناختى هر چه خواهى کن. حضرت فرمود. خدا لعنت کند أبو الخطاب را، قسم به خدا من چنين نگفتم، و لکن گفتم: هرگاه حق را شناختى، بجا آور هر عمل خير که خواهى، قبول مى‌شود از تو، خداوند عزّ و جلّ فرمايد (من عمل صالحا من ذکر او انثى فَأُولئِکَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ ... يُرْزَقُونَ فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ و مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً). «1»