تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَنْ کَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمانِهِ إِلاَّ مَنْ أُکْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ وَ لکِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْکُفْرِ صَدْراً فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ (106)
مَنْ کَفَرَ بِاللَّهِ: هر که کافر شود به خداى تعالى مانند ابن حنظل و طعمه و مقيس و امثال ايشان مِنْ بَعْدِ إِيمانِهِ: پس از ايمان آوردنش پس در معرض غضب ربّانى و سخط الهى باشند. إِلَّا مَنْ أُکْرِهَ: مگر کسى که اکراه شود بر کلمه کفر. وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ: و حال آن که قلب او سکونت يافته و آرميده باشد به ايمان، و عقيده او ثابت که متغير نگردد، مانند عمار که از بزرگان صحابه مى‌باشد.
تنبيه: آيه شريفه دلالت دارد بر آنکه کفر و ايمان تعلق به قلب دارد.
تفسير ابو الفتوح رحمه اللّه نقل نموده «1»: روزى که مسجد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بنا مى‌کردند، حضرت، صحابه را تحريص مى‌فرمود که هر کس خشتى بياورد چنين ثوابى دارد. هر يک از صحابه خشت مى‌آوردند،
«1» تفسير أبو الفتوح جلد 7 صفحات 149، و 150، چاپ کتابفروشى اسلاميه.
جلد 7 - صفحه 288
عمار دو تا دو تا مى‌آورد. حضرت فرمود. چرا اين طور مى‌کنى؟ عرض کرد:
يکى براى خود و يکى براى تو، زيرا قدر تو رفيعتر است از آن که خشت بياورى، لذا يکى را بنيابت شما مى‌آورم، تا ثوابى که فرمودى براى تو باشد.
پيغمبر فرمود: جزاک اللّه خيرا و خبر داد که فئه باغيه تو را مى‌کشند، و آخرين شربت تو شير باشد.
تا روز صفين، عمار در لشگر امير المؤمنين عليه السّلام بود، منادى ندا نمود (يا خيل اللّه ارکبوا) عمار پاره خطمى به سر نهاده، خواست بشويد، روا نداشت، سلاح پوشيده به ميدان اسب تاخت و مى‌گفت:
(نحن ضربناکم على تنزيله
فاليوم نضربکم على تأويله
ضربا يزيل الهام عن مقيله
و يذهل الخليل عن خليله)
و مبارزه مى‌افکند از چپ و راست، تا مجروهش کردند، آب خواست، شربت شير به او دادند، گفت: (صدق اللّه و صدق رسوله) چون او را کشتند هر دو لشگر را معلوم شد که معاويه و لشگرش باغى‌اند، از قتال باز داشتند.
وَ لکِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْکُفْرِ صَدْراً: و لکن هر کس بگشايد به کفر سينه خود را، يعنى به رضا و اراده خود کافر شود و بدان اعتقاد نمايد. فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ: پس بر ايشان است خشمى از خداى تعالى. وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ: و مر ايشان راست عذابى بزرگ به جهت گناه بزرگ که ارتداد است.