تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أُولئِکَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ وَ أُولئِکَ هُمُ الْغافِلُونَ (108)
أُولئِکَ الَّذِينَ: آن گروه کسانيند. طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ: مهر نهاده به سبب سوء اختيارشان بر قلبهاى آنها. وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ: و گوشهاى ايشان و چشمهاى ايشان، يعنى چون کفار بر وجه عناد و انکار تأمل نکردند در امر حق، و به ديده اعتبار نظر ننمودند در آيات الهى و به سمع قبول نشنيدند مواعظ سبحانى را، لا جرم خود را از قابليت هدايت انداختند. وَ أُولئِکَ هُمُ الْغافِلُونَ:
و آن گروه ايشانند بيخبران و غافلان، يعنى کامل در غفلت، چه سرمايه عمر را به بى‌حاصلى از دست داده، تجارتى براى آخرت ننمودند.
تنبيه: اين مطلب ثابت شده که بر ذات غنى و حکيم على الاطلاق، محال است منع بندگان به الجاء و اجبار از قبول ايمان، يا مجبور نمودن بر کفر يا خالق کفر در آنها باشد، زيرا تمام اينها قبيح، و صدور قبيح از حکيم ممتنع باشد
جلد 7 - صفحه 291
عقلا، پس معنى آيه به يکى از چند وجه است:
1- اعراض از حق چون متمکن و راسخ شده در قلوب کفار به جهت فرط عناد و انکار، گوئيا که طبيعى و خلقى آنها شده که مجبولند بر آن.
2- آن که چون آثار حقيقيه اين قواى شريفه دريافتن قول حق و شنيدن کلمات حق و ديدن آيات حق را از خود سلب نموده، به منزله کسانى شده که مهر نهاده‌اند بر آنها.
3- آنکه وقوع اينها در آخرت باشد چون در دنيا به ادراک قلبى در نيافتند و به سمع قبول نشنيدند و به ديده بصيرت نظر ننمودند در بينات الهيه، لذا همين اوصاف در قيامت به صورت واقعيه ظهور يابد.