تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لا تَقُولُوا لِما تَصِفُ أَلْسِنَتُکُمُ الْکَذِبَ هذا حَلالٌ وَ هذا حَرامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْکَذِبَ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْکَذِبَ لا يُفْلِحُونَ (116) مَتاعٌ قَلِيلٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (117) وَ عَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا ما قَصَصْنا عَلَيْکَ مِنْ قَبْلُ وَ ما ظَلَمْناهُمْ وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (118) ثُمَّ إِنَّ رَبَّکَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِکَ وَ أَصْلَحُوا إِنَّ رَبَّکَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (119)
ترجمه
و نگوئيد براى وصف نمودن بزبانتان دروغ را اين حلال است و اين حرام تا افتراء زنيد بخدا دروغ را همانا آنانکه افتراء ميزنند بخدا دروغ را رستگار نميشوند
برخوردارى اندکى است و از براى آنها است عذابى دردناک
و بر آنانکه يهودى شدند حرام کرديم آنچه را نقل نموديم براى تو از پيش و ستم نکرديم بآنها ولى بودند آنها که بخودشان ستم ميکردند
پس همانا پروردگار تو براى آنانکه کردند کار بد را بنادانى پس توبه نمودند بعد از آن و بصلاح در آوردند خودشان را همانا پروردگار تو پس از آن هر آينه آمرزنده مهربان است.
تفسير
خداوند متعال پس از بيان محرّمات مذکوره در آيه سابقه نهى فرموده از گفتن جمله اين حلال است و اين حرام بمجرّد توصيف زبانى بدون دليل و بيان الهى که نتيجه آن وضوح دروغگوئى گوينده است گويا دروغ بکلام آنها واضح و آشکار شده است براى مبالغه در دروغگوئى اين اشخاص مانند آنکه ميگويند روى او وصف ميکند جمال را و چشم او وصف ميکند سحر را براى مبالغه در حسن روى و چشم او چنانچه مع الاسف در اين زمان معمول است که بدون مراجعه بکتاب و سنّت و رأى مرجع تقليد از پيش خود هر کس ميگويد اين حلال و اين حرام است و از نتيجه اين نطق بى‌منطق غافلند که نيست مگر افتراء بخدا و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گويا غرضى از اين مقال ندارند جز واضح نمودن دروغ خودشان و نسبت دادن حکمى را بخداوند بدروغ که افتراء و اشدّ انواع دروغ است و کسانيکه دروغى
جلد 3 صفحه 324
را نسبت بخدا دهند روى رستگارى را نخواهند ديد اين زندگانى چند روزه دنياى دنىّ چه قدر قيمت و قابليّت دارد که کسى براى مختصر اظهار فضيلت پوچ يا ساير اغراض فاسده بخالق و پروردگار خود افتراء بزند و در آخرت بعذاب اليم گرفتار شود و در دنيا هم بفاصله کمى مفتضح و رسوا گردد امان از وساوس نفس امّاره قمّى ره فرموده مانند آنکه ميگفتند آنچه در شکمهاى شتر و گاو و گوسفند است مخصوص است بمردان ما و حرام است بر زنان ما و در سوره انعام گذشت و در توحيد از امام صادق عليه السّلام روايت نموده که چون بنده خدا گناه بزرگ يا کوچکى را که خداوند از آن نهى فرموده مرتکب شود از ايمان خارج گردد و مؤمن باو گفته نشود فقط مسلمان باو گفته شود تا توبه نمايد و استغفار کند که در اين صورت بر ميگردد بايمان و گناه موجب کفر و انکار او نميشود ولى اگر حلالى را گفت حرام است و حرامى را گفت حلال است و اين را دين خود قرار داد از ايمان و اسلام بيرون رود و کافر شود و مانند کسى است که در حرم داخل شود و در خانه کعبه رود و آنجا گناهى کند که بيرونش برند و گردنش را بزنند و در جهنّم قرار گيرد و خداوند حرام فرمود بر يهود آنچه را خبر داد به پيغمبر خود پيش از اين در سوره انعام بآيه شريفه وَ عَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا کُلَّ ذِي ظُفُرٍ که بيان گرديد و اين تحريم براى عقوبت آنها بود نه مضرّت در آن محرّمات چون مستحق عقوبت بودند و در اين تحريم خداوند بآنها ظلم نفرموده بلکه خودشان ظلم نمودند بخودشان که معصيت نمودند و مستحق عقوبت شدند و پس از ذکر وعيد خداوند بمقتضاى رحمت وعده مغفرت داده بکسانيکه از روى جهالت و نادانى نه تعصّب و عناد معصيت نمودند يا از باب بى‌فکرى و غفلت و عدم توجّه بعاقبت که نوعا اين امور موجب معصيت است بشرط توبه و انابه و عمل بمقتضاى آن از اداء حقوق لازمه و تکاليف واجبه که کاشف از ندامت و پشيمانى از گناه باشد و براى تأکيد و تقريب خبر انّ باسم آن انّ ربّک تکرار شده با اشاره باشتراط وقوع توبه بعد از گناه و با ملاحظه فاصله بين صدر و ذيل کلام نکات بلاغتى آن واضح خواهد بود و تکرار کلمه ثمّ براى افاده تراخى وعده از وعيد و ترتّب توبه بر معصيت است.
جلد 3 صفحه 325