تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ثُمَّ إِنَّ رَبَّکَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِکَ وَ أَصْلَحُوا إِنَّ رَبَّکَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (119)
بعد از آن حسن عاقبت توبه‌کنندگان راى بيان مى‌فرمايد:
ثُمَّ إِنَّ رَبَّکَ پس بدرستى که پروردگار تو. لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهالَةٍ: مر آنانرا که بجا آوردند بدى را به سبب نادانى و غفلت و تفکر نکردن در عواقب امور به جهت غلبه شهوت و هواى نفس. ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِکَ: پس بازگشتند به خداى تعالى به توبه و انابه بعد اين عمل. وَ أَصْلَحُوا: و به صلاح آوردند کار خود را. إِنَّ رَبَّکَ مِنْ بَعْدِها: بدرستى که پروردگار تو بعد از توبه.
لَغَفُورٌ رَحِيمٌ: هرآينه آمرزنده است مر آن گناه را به سبب توبه، مهربان است که قبول فرمايد توبه را از بنده، و مرحمت نمايد در حق او به افضال و انعام.
تنبيه: آيه شريفه دستور گناهکاران را بيان فرمايد که به سبب توبه و اصلاح کار مى‌توانند خود را مشمول غفران و رحمت حضرت منّان قرار دهند. توبه، سرمايه سالکين و اول مقامات دين است، مشرق نور پروردگار عالميان، و کليد استقامت در راه دين و ايمان، و موجب محبت خداوند رحمان و سبب نجات از عذاب نيران است. فرمود رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم «1»: توبه‌کننده،
«1» بحار الانوار، جلد 6، باب 20، صفحه 21، حديث 16.
جلد 7 - صفحه 303
دوست خدا و مانند کسى است که هيچ گناه بر او نباشد. و حضرت باقر فرمود:
خداى تعالى خوشحالتر مى‌شود به توبه بنده خود از مردى که در شب تار در بيابان، مرکب و توشه خود را گم کرده باشد و ناگاه آن را بيابد «1». و توبه به سه چيز تحقق يابد: 1- به قوت ايمان و نور يقين. 2- پشيمانى از آنچه بجا آورده. 3- تدارک گذشته و عزم بر ترک در آينده.
عبرت: در بصره زنى بود نامش «شعوانه»، مجلسى از فسق و فجور منعقد نمى‌شد مگر او در آن بود. روزى با جمعى از کنيزان خود در کوچه‌هاى بصره مى‌گذشت، به در خانه‌اى رسيد که از آن خروش و فغان بلند بود، گفت:
سبحان اللّه، عجب غوغائى است. کنيزى را به اندرون فرستاد تا خبر آرد.
برنگشت، کنيز ديگر فرستاد، او هم برنگشت. ديگرى را تأکيد نمود در معاودت، چون برگشت، گفت: غوغاى مردگان نيست، بلکه ماتم زندگان است. «شعوانه» داخل شد، ديد واعظى جمعى را موعظه نمايد و از عذاب خدا مى‌ترساند و تفسير اين آيه را فرمايد: (إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَکانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً) «2» «شعوانه» متأثر، گفت: اى شيخ، من يکى از رو سياهانم، اگر توبه کنم خدا مى‌آمرزد. گفت: البته، توبه کن، خدا مى‌آمرزد اگرچه گناه تو مثل «شعوانه» باشد. گفت: يا شيخ، شعوانه منم، توبه کنم که بعد ديگر گناه نکنم. واعظ گفت: خدا ارحم الراحمين است، پس کنيزان را آزاد، و مشغول عبادت شد به نحوى که بدنش به نهايت ضعف رسيد. روزى با خود مى‌گفت:
آه آه از دنيا اين طور گداخته شدم، ندانم آخرت حالم چگونه باشد. اين است داستان توبه.