تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ إِبْراهِيمَ کانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ حَنِيفاً وَ لَمْ يَکُ مِنَ الْمُشْرِکِينَ (120)
«1» اصول کافى، جلد 2، کتاب الايمان و الکفر، باب التّوبه، صفحه 435، حديث 8.
«2» فرقان آيه 12.
جلد 7 - صفحه 304
بعد از نهى از تحليل و تحريم، براى ابطال مذهب مشرکين ذکر فرمايد طريقه حضرت ابراهيم عليه السّلام را که رئيس الموحدين و پيشواى متدينين و پدر عرب است و مشرکين مفتخر به او و معترف به حقيّت طريقه او بودند، تا موجب شود تأليف و جلب قلوب آنان برقرار به توحيد و رجوع از شرک، لذا وصف فرمايد به صفات نه گانه:
صفت اول: إِنَّ إِبْراهِيمَ کانَ أُمَّةً: 1- بدرستى که ابراهيم عليه السّلام بوده است جامع کمالات و فضايلى که يافت نشدى مجموع آن مگر متفرق در اشخاص متعدد. 2- بر آن که پيش از انداختن به آتش در تمام روى زمين غير از او موحد نبود، پس او به تنهائى امتى بود در اسلام و ايمان. 3- به سبب آنکه تمام امم از يهود و نصارى و مشرکين معتقد بودند به صفات حسنه او. 4- شهر بن حوشب گفته: حق تعالى زمين را در هر عصرى به برکت چهل نفر، و به روايتى چهارده نفر نگاه مى‌دارد، و در زمان ابراهيم به غير از او موحدى نبود، و خدا او را مقام چهل نفر، و به سبب او زمين را نگهدارى نمود. 5- هر خصلت نيکى که در هر امتى و عالمى باشد در آن حضرت مجتمع بود.
صفت دوم: قانِتاً لِلَّهِ: فرمانبردار مر خداى تعالى و قائم به امر او.
صفت سوم: حَنِيفاً: مايل از اديان باطله به دين حق، يعنى مسلمان. تفسير برهان «1» حضرت باقر عليه السّلام در اين آيه فرمايد: و ذلک انّه کان على دين لم يکن عليه احد غيره فکان امّة واحدة و امّا قانتا فالمطيع و امّا الحنيفيّة فالمسلم. و اين به جهت آن است که آن حضرت بر دينى بود که غير او آن دين را نداشتند، پس امت واحده بود، و اما قانت، يعنى مطيع. و اما حنيفيه، مسلمان باشد.
صفت چهارم: وَ لَمْ يَکُ مِنَ الْمُشْرِکِينَ: و نبود از شرک‌آرندگان چنانکه زعم قريش است، چه اعتقاد آنها اين بود که بر ملت ابراهيم عليه السّلام
«1» تفسير برهان جلد 2، صفحه 387.
جلد 7 - صفحه 305
مى‌باشند، حق تعالى بدين فرمايش ردع «1» ايشان فرمود.