تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ (126)
شأن نزول «3»: مفسرين نقل نموده که مشرکين در جنگ احد بسيارى از مسلمانان را مثله کردند و شکمها بشکافتند. مسلمانان گفتند: اگر ما بر آنها دست يابيم چنان مثله کنيم که در عرب هيچ کس نکرده باشد. و در اين روز حمزة بن عبد المطلب را مثله کردند، شکم مبارکش شکافته، هند دختر عتبه، جگر او را در دهانش نهاد که بخورد، فورا سنگ شد. خبر به پيغمبر دادند، فرمود: حمزه نزد خدا گرامى‌تر است از آنکه بعض از او به آتش بسوزد، چه حمزه اهل بهشت و هند اهل جهنم باشد، نخواست که خون حمزه به احشاء هند مختلط شود، بعد فرمود: رحم اللّه حمزه، اگر خدا مرا ظفر دهد، هفتاد نفر را به عوض حمزه مثله کنم، آيه شريفه نازل شد.
وَ إِنْ عاقَبْتُمْ: و اگر عقوبت کنيد کسى را که با شما عقوبت کرده، فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ: پس عقوبت کنيد مانند آن که عقوبت کرده شده‌ايد بدان، يعنى ايشان يکى را مثله کرده‌اند شما در مقابل يکى مثله کنيد نه بيشتر را. وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ: و اگر هرآينه صبر کنيد و از عقوبت آنها درگذريد.
لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ: هرآينه آن صبر بهتر است مر صابران را از انتقام و تلافى.
چون اين آيه نازل شد، حضرت فرمود صبر مى‌کنم صبر مى‌کنم.
«1» سوره يس آيه 78.
«2» سوره يس آيه 79.
«3» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 393.
جلد 7 - صفحه 312
تأليف: ممکن است بيان کلام به طورى که مربوط باشد با ايات سابقه بدين تقدير که: خداى تعالى امر فرمود امت و پيغمبر را که دعوت نمايد خلق را به دين حق به يکى از طرق سه‌گانه حکمت و موعظه حسنه و جدال به طريق احسن؛ و چون اين تبليغ متضمن است امر به رجوع و اعراض از کيش پدران و نياکان را و حکم به کفر و ضلالت آنان؛ و اين موجب شود تشويش قلوب و ايجاد حرارتى در نفوس را به حدى که دشنام و زدن و کشتن در ميان آيد بين طايفه مبطل و محق، در اين صورت لازم آيد جلوگيرى از فساد، لذا دستور محقّين را در اين آيه بيان فرمايد. بنابراين وجه شأن نزول يکى از مصاديق آن باشد، و تکليف محقّين را مرتب فرموده به چهار مرتبه، اول: مقاصه به مثل.
دوم: بيان اولويت صبر. سوم: امر به صبر.