تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّا أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ «2»
إِنَّا أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا: بدرستى که ما نازل فرموديم کتاب يعنى اين قرآن يا اين سوره را در حالتى که قرآنى است به زبان عربى. لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ: براى
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 207، و تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 3.
جلد 6 - صفحه 166
اينکه شما فهم کنيد به معانى آن برسيد و حجت بر شما لازم شود، چه اگر به لغت ديگر نازل مى‌کرديم در فهم آن عذر داشتيد.
ابن عباس از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله روايت نموده که آن حضرت فرمود:
احبّ العرب لثلاث: لانّى عربىّ و القرآن عربىّ و کلام اهل الجنّة عربىّ. «1» يعنى من دوست دارم زبان عربى را به سه جهت: يکى من عربى هستم، و دوم قرآن عربى، و سوم کلام اهل بهشت عربى است.
در خصال از حضرت صادق عليه السلام فرمود: تعلّموا العربيّة فانّها کلام اللّه الّذى تکلّم به خلقه «2» ياد بگيريد عربيت را، پس بدرستى که آن کلام خدا است تکلم فرموده به آن خلق خود را.
در انوار گفته «3» «لعلّکم تعقلون» علت انزال است، يعنى قرآن را به لغت شما عربى نازل نموديم به جهت اينکه تأمل و تفهم نمائيد و عقل خود را در آن کار بنديد تا آگاه شويد و بدانيد چنين بيانى متقن از کسى که به حسب ظاهر تعليمى ننموده البته معجزه و از جانب خداى تعالى نازل شده.
تنبيه: آيه شريفه دلالت دارد بر حدوث قرآن از سه چيز:
1- وصف به انزال، و آن به معنى فرستادن است بتدريج و با قدم منافات خواهد داشت.
2- وصف قرآنيت به معنى جمع شده و مجموع بعضى بر بعضى مقدم بود و قديم را چيزى بر او مقدم نباشد.
3- وصف به عربيت، يعنى منسوب به عرب و لغت آنها محدث و محال است که منسوب به آن قديم باشد، پس قول اشاعره که کلام اللّه را قديم دانند باطل و مردود است.
تتمه: قوله «الر» به اتفاق، آيه تنها شمرده نشده بلکه جزو آيه محسوب است،
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 207، و تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 3.
«2» خصال ج 1 ص 237 طبع اسلاميه.
«3» در تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 3 گفته.
جلد 6 - صفحه 167
براى آنکه دو حرف و بعلاوه مشاکلت با رءوس آيات ندارد به خلاف «طه» که مشاکلت دارد. «قرانا» بنابر آنکه مرجع ضمير قبل سوره باشد، اطلاق قرآن به يک سوره از باب تسميه جزء است به اسم کل.