تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِما أَوْحَيْنا إِلَيْکَ هذَا الْقُرْآنَ وَ إِنْ کُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغافِلِينَ «3»
چون خداى تعالى سوره هود را ختم فرمود به ذکر قصص و اخبار انبياء، افتتاح اين سوره مبارکه فرمود به بيان قصه حضرت يوسف عليه السّلام و برادرانش و آن را احسن تمام قصص قرار داد:
نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ: ما مى‌خوانيم بر تو بهترين قصه‌ها را که خوانده شود.
بيان: نزد بعضى مراد به «احسن القصص» قرآن است به دو وجه:
وجه اول- به سبب آنکه در نهايت فصاحت و بلاغت است به احسن معانى و عذوبت الفاظ و تلاؤم و تشاکل بين مقاطع و فواصل آن.
وجه دوم- به جهت ذکر اخبار امم ماضيه و اخبار کائنات آتيه و جميع آنچه را که محتاجند بندگان تا روز قيامت، لذا قرآن را احسن القصص نام فرمود.
لکن نزد اکثر مفسرين مراد به احسن القصص سوره يوسف عليه السّلام است به چند وجه:
1- ابو سعيد خدرى نقل نموده که «1» از صحابه پيغمبر نزد سلمان رفتند و گفتند: براى ما از تورات حديثى بگوى، چه در آنجا قصص نيکو و حکايت
«1» تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 4.
جلد 6 - صفحه 168
غريب است. حق تعالى اين سوره نازل و فرمود اين بهترين قصه‌هاى تورات است.
2- احسن القصص است براى آنکه چندان عبر و عجائب که در اين قصه يوسف عليه السّلام است در هيچ قصه‌اى نيست، لذا فرمود: «لقد کان فى يوسف و اخوته آيات للسّائلين» و «لقد کان فى قصصهم عبرة لاولى الالباب».
3- آنکه چون در آن ذکر انبيا، صالحان، ملائکه، شياطين، جن، انس، انعام، طيور، سيره ملوک، آداب مماليک، طريقه تجار و ذکر: عقلا، جهال، اختلاف احوال، مکر زنان و حيله آنان. ايضا در آن ذکر: توحيد، فقه، علم سير، تعبير خواب، آداب سياست، حسن معاشرت و تدبير معاش. پس براى آنکه جامع است اين خصال را که در آن منافع دين و دنيا است آن را احسن القصص فرمود.
خلاصه ما بر تو مى‌خوانيم بهترين کلامى که بعض آن در پى بعض ديگر است، يا خبر ميدهيم تو را به بهترين خبرى به جهت اشتمال آن بر عجائب و حکم. بِما أَوْحَيْنا إِلَيْکَ هذَا الْقُرْآنَ: به وحى نمودن ما بسوى تو اين قرآن را که از جمله آن، اين سوره است. وَ إِنْ کُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغافِلِينَ: و اگرچه بودى تو پيش از نزول قرآن از بى‌خبران بدين قصه.
تنبيه: به برهان عقلى ثابت شده که وجود مبارک نبوى صلّى اللّه عليه و آله منزه از سهو و نسيان و خطا و غفلت ميباشد، بنابراين مراد آيه آنست که بى‌خبر بودى قبل از وحى، يعنى مأمور به اظهار آن نبودى، و الّا آن حضرت معدن علم و آنچه در حيطه امکان درآيد از معلومات، حق تعالى به آن سرور افاضه فرموده بود.
يا آنکه خطاب به پيغمبر و مراد امتند که پيش از آمدن قرآن عالم نبودند، يا خطاب به شنونده است هرکه باشد پس هر شنونده از مکلفين خطاب متوجه به او و به او مصروف است.