تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِذْ قالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يا أَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ کَوْکَباً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ «4»
جلد 6 - صفحه 169
إِذْ قالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ: ياد بياور اى پيغمبر آن وقتى که گفت يوسف مر پدر خود يعقوب بن اسحق بن ابراهيم عليه السّلام.
از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله مروى است فرمود: الکريم بن الکريم بن الکريم بن الکريم: يوسف بن يعقوب بن اسحق بن ابراهيم عليه السّلام. «1» شرح حال: اهل سيّر چنين نقل نموده که: «2» يعقوب عليه السّلام دوازده پسر داشت، و يوسف عليه السّلام را از همه بيشتر دوست داشتى. و در خانه يعقوب درختى بود هرگاه او را پسرى تولد يافتى شاخى از آن برآمدى و با آن پسر بباليدى و بزرگ گشتى. پدر آن را بگرفتى و به او دادى و گفتى: اين عصاى تو است که با تو نشو و نما نموده.
چون يوسف متولد شد هيچ شاخه نروئيد. در هفت سالگى به پدر گفت:
هريک از برادران مرا عصائى دادى، چرا به من مرحمت نکنى؟ خطاب شد اى يعقوب، از من بخواه. يعقوب دعا و جبرئيل نازل با عصائى از چوب بهشتى و آن را به يوسف داد. شبى خواب ديد عصا را به زمين فرو برد و برادران نيز چنين کردند، عصاى يوسف بلند و سبز گشته شاخها برآورد سايه بگسترد و عصاى برادران به حال خود باقى ماند و بادى بيامد آنها را کنده به دريا ريخت و عصاى او بجاى ماند. قضيه را براى يعقوب نقل، فرمود: به علوّ مرتبه و مدارج ترقى خواهى رسيد. برادران مطلع، حسد برده، گفتند: اين خواب دلالت دارد که بزرگ و پيشواى همه شود.
وهب نقل نموده که يعقوب بحدى محبت به يوسف داشت که شب و روز نزد او و ساعتى غائب نگشتى. در دوازده سالگى شب جمعه کنار پدر خوابيده،
«1» تفسير مجمع البيان ج 5 ص 209.
«2» تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 6.
جلد 6 - صفحه 170
در واقعه ديد آفتاب و ماه و يازده ستاره او را سجده کردند، يوسف از شدت دهشت بيدار و به پدر گفت:
يا أَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ: اى پدر من بدرستى که خوابى عجيب ديدم، درهاى آسمان گشوده نورى عظيم ظاهر و همه دنيا را فرا گرفت کوهها و صحراها روشن، درياها ديدم موج مى‌زند، و ماهيان آن به انواع لغات تسبيح مى‌کردند، و مرا جامه‌اى پوشانيده که همه دنيا از حسن و نور آن منوّر، کليد گنجها نزد من نهادند و ديدم: أَحَدَ عَشَرَ کَوْکَباً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ: يازده ستاره و آفتاب و ماه.
رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ: ديدم آنها را براى من سجده کنندگان. من بر سر کوهى بلند بودم در حوالى آن انهار جارى و اشجار سبز بود که از آسمان ستارگان و نيّرين فرود آمدند و من نگاه مى‌کردم آمدند و مرا سجده نمودند.
در خصال «1» جابر بن عبد اللّه روايت نموده که يهودى از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله سؤال نمود که خبر ده از ستارگانى که يوسف آنها را در خواب ديد. حضرت ساکت، جبرئيل نازل و خبر داد، حضرت فرمود: اگر تو را خبر دهم مسلمان شوى؟ گفت: بلى؛ فرمود: جريان، طارق، ذيّال، ذو الکنفان، ذو القرع، وثّاب، عمودان، قابس، ضروح، مصبح و فيلق. يهودى گفت: به خدا اسامى آنهايند، و مسلمان شد.
على بن ابراهيم قمى رحمه الله از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده «2» در تأويل اين خواب که بزودى مالک مصر شود و وارد گردند بر او والدين و برادران او، اما شمس مادرش راحيل؛ و قمر پدرش يعقوب، و يازده ستاره برادرانش چون بر او وارد شدند سجده شکر الهى بجا آوردند وقتى او را ديدند، و اين سجده خاص ذات احديت سبحانى بود.
«1» جزء 2، ص 444 ابواب الأحد عشر، حديث 2.
«2» تفسير قمى ج 1 ص 339.
جلد 6 - صفحه 171