تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ يا بُنَيَّ لا تَقْصُصْ رُؤْياکَ عَلى إِخْوَتِکَ فَيَکِيدُوا لَکَ کَيْداً إِنَّ الشَّيْطانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ «5»
خلاصه يعقوب چون خواب را شنيد:
قالَ يا بُنَيَّ لا تَقْصُصْ: فرمود از روى شفقت و محبت اى پسرک من، مخوان و ظاهر مکن. رُؤْياکَ عَلى إِخْوَتِکَ: خواب خود را بر برادران خود.
فَيَکِيدُوا لَکَ کَيْداً: پس حيله کنند براى هلاک تو حيله‌اى را به سبب حسادت و وسوسه شيطان. إِنَّ الشَّيْطانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ: بدرستى که شيطان براى انسان دشمنى است آشکارا، پس مى‌اندازد بين ايشان عداوت را در وسوسه، و اغراء ايشان به کيد و مکر نمودن با تو؛ يا مراد شيطان خود آنها بودند به جهت آنکه فعل شيطان از آنها صادر و در صدد دشمنى برآمدند.
تحقيق: خواب در معنى مانند ديدن است الّا آنکه مختص است به آنچه در خواب ديده شود. و آن به انطباع صور متجدده است از افق متخيله به حس مشترک. و حصول رؤياى صادقه به اتصال نفس باشد به ملکوت به جهت علاقه فرط تناسب بين آن دو و فراغ آن از تدبير بدن. پس تصور مى‌کند به آنچه در ملکوت است از معانى خالصه لايقه، و بعد متخيّله آن را به صورت مناسب به او مى‌نمايد. پس ارسال آن به حس مشترک کرده، مشاهده مى‌شود؛ و اگر آن صورت شديدة المناسبه است، آنمعنى را بر وجهى که تفاوت بين آن دو نيست مگر بکلية و جزئية آن رؤيا مستغنى از تعبير، و الا محتاج به تعبير باشد.
نکات ادبيه: قوله «کوکبا» نصب آن بر تميز است بعد تمام اسم، و آن به تقدير تنوين است اصل آن: «احد عشر» از باب قول عرب: «قدر راحة سحابا» «و ثلثة رطل عسلا». قوله «ساجدين» اسناد سجده کردن به کواکب و حال آنکه شأن عقلا باشد به جهت آنست که آنها را جارى مجراى عقلا داشته. قوله «يا بنىّ» سه ياء است اصلى و اضافى و تصغير، اضافى را حذف و عوض آن کسره و
جلد 6 - صفحه 172
دو ياء در هم ادغام شدند و به فتح قرائت شده، چون فتحه اخف حرکات و به کسر نيز قرائت به سبب حذف مضاعف. قوله «فَيَکِيدُوا لَکَ» تعديه به لام با آنکه متعدى بنفسه باشد به جهت متضمن بودن معنى فعلى که متعدّى به لام است.