تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ کَذلِکَ يَجْتَبِيکَ رَبُّکَ وَ يُعَلِّمُکَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ وَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْکَ وَ عَلى آلِ يَعْقُوبَ کَما أَتَمَّها عَلى أَبَوَيْکَ مِنْ قَبْلُ إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ إِنَّ رَبَّکَ عَلِيمٌ حَکِيمٌ «6»
وَ کَذلِکَ يَجْتَبِيکَ رَبُّکَ: و چنانچه نشان داد خوابى را که موجب کرامت و رفعت تو است، همچنين برمى‌انگيزاند تو را پروردگار تو به نبوت و پادشاهى و فرمانفرمائى و مسند بزرگوارى. وَ يُعَلِّمُکَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ: و پروردگار تو بياموزاند تو را از تعبير خوابها. از قتاده نقل شده که «1» در عهد يوسف عليه السّلام هيچکس تعبير خواب بهتر از او نمى‌دانست، و تعبير «رؤيا» به احاديث به جهت آنست که از احاديث ملک است اگر صادق باشد، و يا از احاديث نفس يا شيطان است اگر کاذب باشد. يا مراد از آن تأويل غوامض کتب الهى و سنن انبياء و کشف معانى و مشکلات آن و بيان کلمات حکما يا عواقب امور را به واسطه نبوت و وحى اعلام فرمايد. اکثر برآنند که بين خواب يوسف عليه السّلام و ورود پدر و برادرانش به مصر چهل سال طول کشيد. بنا به قولى هشتاد سال بود. «2»
«1» تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 8.
«2» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 209.
جلد 6 - صفحه 173
علماء تعبير فرموده خواب بد اثرش بزودى ظاهر شود تا مؤمن در حزن و غم نباشد، و خواب خوب تأثيرش طول کشد تا سرور مؤمن بيشتر شود.
وَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْکَ: و تمام فرمايد خداى تعالى نعمت خود را که نبوت و وصل نعمت دنيا به نعمت آخرت باشد بر تو. وَ عَلى آلِ يَعْقُوبَ: و بر فرزندان يعقوب يعنى از نسل يعقوب عليه السّلام که انبياء از او بيرون آمدند. و يا مراد برادران اويند که حق تعالى ايشان را به سبب اسلام و توبه مثوبات و مغفرت ارزانى داشت. نزد اکثر مفسرين آنکه رتبه نبوت يافتند، لکن اين قول مخالف مذهب اماميه است، زيرا صدوق (عليه الرحمه) در کتاب دلائل النبوة از محمد بن اسمعيل بن بزيع از حنان بن سدير روايت نموده که از حضرت باقر عليه السّلام پرسيدم: اولاد يعقوب انبياء بودند؟ فرمود: نه؛ و لکن اسباط و اولاد انبياء بودند، از دنيا نرفتند مگر نيکان، توبه نمودند و متذکر شدند به تدارک آنچه را که بجا آوردند. «1» کَما أَتَمَّها عَلى أَبَوَيْکَ مِنْ قَبْلُ إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ: چنانچه تمام فرمود نعمت را بر دو پدر تو پيش از اين وقت، يا پيش از تو. مراد جد است و پدر جد ابراهيم عليه السّلام و اسحق عليه السّلام، اما ابراهيم را به خلت و رسالت و نجات از آتش نمرود، و اعظم نعم وجود حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله از صلب او؛ و اما اسحق را به نبوت و اخراج يعقوب و اسباط از صلب او. إِنَّ رَبَّکَ عَلِيمٌ حَکِيمٌ: بدرستى که پروردگار تو دانا است به کسى که صلاحيت دارد نبوت را درست کردار است، يعنى آنچه نمايد بر وفق حکمت و مصلحت باشد. يا عليم است به احوال خلق، حکيم است در احکام و فرامينش.
ابن اسحق گويد: «2» خداى تعالى هر فضلى و حالى از احوال يوسف براى غرض صحيح با رسول حکايت فرمود، و غرض از اين فضل آنست که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله تسلى داده شود از کيد و حسد قوم، چه پيش از اين برادران
«1» تفسير منهج الصادقين 5 ص 8.
«2» تفسير ابو الفتح ج 6 ص 342.
جلد 6 - صفحه 174
يوسف عليه السّلام هم حسد بردند و با او کيد نمودند. بلکه آگاهى است براى مؤمنين که از مکايد شيطان غافل نشده دشمنى او را فراموش نکنند.