اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَمّا ذَهَبُوا بِه‌ِ وَ أَجمَعُوا أَن يَجعَلُوه‌ُ فِي غَيابَت‌ِ الجُب‌ِّ وَ أَوحَينا إِلَيه‌ِ لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمرِهِم هذا وَ هُم لا يَشعُرُون‌َ «15»
پس چنانچه بردند يوسف را و اتفاق کردند که او را قرار دهند در ته چاه و ما وحي فرستاديم بسوي او هر آينه خبر ميدهد آنها را بکار و فعل آنها و آنها ملتفت و شاعر نميشوند يعني نميشناسند و جاهل هستند.
فَلَمّا ذَهَبُوا بِه‌ِ بعضي گفتند پس از بردن يوسف بنا کردند باذيت او و او را آزردند و پناه بهر کدام آنها ميبرد پناهش نميدادند و ناله وا ابتاه او بلند بود وَ أَجمَعُوا أَن يَجعَلُوه‌ُ فِي غَيابَت‌ِ الجُب‌ِّ ظاهرا الف و لام الجب عهد است يعني چاه مخصوصي بوده و بقرينه يَلتَقِطه‌ُ بَعض‌ُ السَّيّارَةِ در مسير قافله بوده، و بقرينه لا تَقتُلُوه‌ُ قصد اتلاف او را نداشتند چاهي بود که آب زياد نداشته که غرق شود و گفتند صخره‌اي در طرف چاه بوده روي آن سنگ قرار گرفت و پيراهن او را از بدنش خارج کردند بقرينه جاؤُ عَلي قَمِيصِه‌ِ بِدَم‌ٍ کَذِب‌ٍ و همه روز ميآمدند و يک طعام مختصري بر او ميآوردند و انتظار قافله را داشتند تا روزي که قافله رسيد و چند روز طول کشيده معلوم نيست و اخباري که در کيفيت القاء او در چاه ميکنند تماما ضعيف است و منافي با ظواهر آيات است لذا از نقل آنها خودداري ميکنيم و بيش از آنچه از ظواهر آيات يا اخبار معتبره بدست ميآيد نميگوئيم.
وَ أَوحَينا إِلَيه‌ِ از اينکه جمله استفاده ميشود که داراي مقام نبوت بوده که مورد وحي الهي واقع شده.
لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمرِهِم هذا بعيد نيست که مراد پس از اينکه خدمتش در مرتبه ثالثه رسيدند در مصر فرمود ما فَعَلتُم بِيُوسُف‌َ وَ أَخِيه‌ِ باشد که آنها تعجب کردند
جلد 11 - صفحه 168
که از کجا عزيز مصر خبر از فعل آنها دارد.
وَ هُم لا يَشعُرُون‌َ که نشناختند يوسف را و ممکن است مراد عدم شعور و ادراک باشد که حماقت است بقرينه إِذ أَنتُم جاهِلُون‌َ.