آیه ۱۵ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۱۵ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۷

فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ وَأَجْمَعُوا أَن يَجْعَلُوهُ فِي غَيَابَتِ الْجُبِّ وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمْرِهِمْ هَٰذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

هنگامی که او را با خود بردند، و تصمیم گرفتند وی را در مخفی‌گاه چاه قرار دهند، (سرانجام مقصد خود را عملی ساختند؛) و به او وحی فرستادیم که آنها را در آینده از این کارشان با خبر خواهی ساخت؛ در حالی که آنها نمی‌دانند!

معنی کلمات و عبارات
«لَمَّا»: جواب (لَمّا) محذوف است و تقدیر چنین است: فَلَمّا ذَهَبُوا بِهِ، نَفَذُوهُ فَحَفِظْنَاهُ. «أَوْحَیْنَا»: وحی کردیم. مراد الهام قلبی است (نگا: مریم / ، قصص / . «وَ أَوْحَیْنا»: حرف واو زائد است.
نزول
نکات آیه
۱- فرزندان یعقوب با دروغها و نیرنگهاى خویش ، موافقت او را براى فرستادن یوسف(ع) به همراه خود جلب کردند. «إنا له لحفظون ... فلما ذهبوا به» ۲- امکان بى اطلاع بودن پیامبران از اندیشه و افکار دیگران «إنا له لحفظون ... فلما ذهبوا به و أجمعوا أن یجعلوه فى غیبت الجب» ۳- پیامبران الهى ، از فریب خوردن مصون نبوده و از اعتماد کردن بر نااهلان معصوم نیستند. «إنا له لحفظون ... فلما ذهبوا به و أجمعوا أن یجعلوه فى غیبت الجب» ۴- برادران یوسف تا قبل از بردن او به صحرا ، نسبت به سرنوشت او به نظر قطعى نرسیده بودند.* «فلما ذهبوا به و أجمعوا» «اجماع» (مصدر أجمعوا) به معناى اتفاق نظر و عقیده و نیز به معناى تصمیم گرفتن و مهیّاى انجام کارى شدن است. برداشت فوق ، ناظر به معناى نخست است. ۵- برادران یوسف در توطئه علیه او ، از کشتنش احتراز مى کردند و سعى در زنده ماندن وى داشتند. «و ألقوه فى غیبت الجب ... و أجمعوا أن یجعلوه فى غیبت الجب» از اینکه برادران یوسف بر آن شدند که وى را در چاه قرار دهند نه اینکه او را در چاه بیفکنند ، معلوم مى شود سعى در زنده ماندن او داشتند. ۶- برادران یوسف پس از همراه بردن او، همگى خود را براى نهادن وى در نهانخانه چاه ، مهیّا ساختند. «فلما ذهبوا به و أجمعوا أن یجعلوه فى غیبت الجب» در برداشت فوق «اجماع» به معناى تصمیم گرفتن و مهیّاى انجام کار شدن گرفته شده است. قابل ذکر است که آیات پیشین (۹ ، ۱۰ و ۱۱- ) مؤید این معنا مى باشد. ۷- صحنه نهادن یوسف در چاه به دست برادرانش ، صحنه اى بس فجیع و اندوه بار بود. «فلما ذهبوا به و أجمعوا أن یجعلوه فى غیبت الجب» «لما» حرف شرط است و جواب آن در آیه شریفه ذکر نشده است. هدف از نیاوردن جواب، تفهیم فجیع بودن و اندوه بار بودن امورى است که هنگام قرار دادن یوسف در چاه پیش آمد ; یعنى، آن گاه که برادران یوسف مصمم شدند او را در چاه قرار دهند، امورى واقع شد که طاقت شنیدنش را ندارید. ۸- خداوند یوسف(ع) را از طریق وحى به نجات یافتن از چاه کنعان و دیدارى مجدد با برادرانش ، نوید داد. «و أوحینا إلیه لتنبئنّهم بأمرهم هذا» جمله «لتنبئنّهم» (همانا این واقعه را در آینده به برادرانت یادآورى خواهى کرد) دلالت بر نجات یوسف از چاه دارد و نیز حاکى از این است که او برادرانش را در آینده ملاقات خواهد کرد. ۹- عنایت خاص خداوند به یوسف(ع) با وحى کردن به او در چاه کنعان «أن یجعلوه فى غیبت الجب و أوحینا إلیه» ۱۰- یوسف(ع) در سنین کودکى ، شایستگى دریافت وحى را دارا بود. «فلما ذهبوا به ... و أوحینا إلیه» ۱۱- در تلقى وحى الهى و دریافت آن ، رسیدن به سن خاصى شرط نیست. «و أوحینا إلیه» ۱۲- یوسف(ع) در سنین کودکى به نبوت رسید.* «و أوحینا إلیه» ۱۳- یادآورى داستان چاه کنعان از سوى یوسف(ع) به برادرانش ، محتواى وحى خداوند به یوسف(ع) «و أوحینا إلیه لتنبئنّهم بأمرهم هذا و هم لایشعرون» ۱۴- خداوند به یوسف(ع) خبر داد که ملاقات او با برادرانش ، پس از داستان چاه کنعان ، در آینده اى دور تحقق خواهد یافت. «لتنبئنّهم بأمرهم هذا و هم لایشعرون» جمله حالیه «و هم لایشعرون» متعلق به «لتنبئنّ» است ; یعنى، به آنان خبر مى دهى در حالى که متوجه نیستند [و تو را نمى شناسند]. از اینکه هیچ یک از برادران یوسف به هنگام ملاقات با وى، او را نخواهند شناخت، معلوم مى شود ملاقات مذکور با فاصله زمانى بسیار اتفاق خواهد افتاد. ۱۵- سلطه داشتن یوسف(ع) بر برادرانش در دیدار مجدد ، بخشى از محتواى وحى الهى به یوسف(ع) در چاه کنعان «و أوحینا إلیه لتنبئنّهم بأمرهم هذا و هم لایشعرون» در اینکه چرا هیچ یک از برادران یوسف در ملاقات مجدد وى را نخواهند شناخت وجه دیگرى غیر از آنچه در برداشت قبل ذکر شد، به نظر مى رسد و آن اینکه خداوند با جمله «و هم لایشعرون» به یوسف القا مى کند که در مقام و موقعیتى خواهى بود که برادرانت تصور آن را نمى کنند تا احتمال دهند که تو برادر آنان هستى. ۱۶- برادران یوسف از شنیدن و احساس کردن وحى الهى به او ، ناتوان بودند. «و أوحینا إلیه ... و هم لایشعرون» برداشت فوق ، مبتنى بر این نکته است که عامل حال (و هم لایشعرون) فعل «أوحینا» باشد. بر این اساس مفاد «و هم لایشعرون» چنین مى شود: آنان وحى ما را به یوسف(ع) نمى فهمیدند.
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۱۷- «قال أبوحمزه: فقلت لعلى بن الحسین(ع): إبن کم کان یوسف یوم ألقوه فى الجبّ؟ فقال: إبن تسع سنین ... ; [منبع: علل الشرایع ، ص ۴۸ ، ح ۱ ، ب ۴۱ ; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۱۴ ، ح ۱۷.] أبوحمزه گوید: به امام سجاد(ع) گفتم: زمانى که یوسف را در چاه انداختند چند ساله بود؟ فرمود: نُه ساله...». ۱۸- «قال رسول الله(ص) لما اُلقى یوسف فى الجبّ أتاه جبرئیل علیه السلام فقال له: یا غلام ، من ألقاک فى هذا الجبّ؟ قال: إخوتى. قال: و لِمَ؟ قال: لمودّة أبى إیّاى حسدونى ... ; [منبع: الدرالمنثور، ج ۴، ص ۵۱۱.] رسول خدا(ص) فرمود: هنگامى که یوسف(ع) در چاه افکنده شد، جبرئیل نزد او آمد و گفت: اى پسر! چه کسى تو را در این چاه افکند؟ گفت: برادرانم. جبرئیل گفت: چرا؟ گفت : چون پدرم مرا دوست مى داشت، آنان بر من حسد ورزیدند...». ۱۹- «عن أبى جعفر(ع) فى قوله «لتنبئنّهم بأمرهم هذا و هم لایشعرون» یقول: لایشعرون أنک أنت یوسف ... ; [منبع: تفسیر قمى، ج ۱، ص ۳۴۰; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۱۶، ح ۲۵.] از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند «لتنبئنّهم... و هم لایشعرون» روایت شده که مى فرمود: [یعنى ]نمى دانند تو همان یوسفى...». ۲۰- «عن على بن الحسین(ع): ... فانطلقوا به مسرعین مخافة أن یأخذه منهم و لایدفعه إلیهم ... ; از امام سجاد(ع) روایت شده است: ... یوسف را با سرعت بردند ، مبادا یعقوب او را از دست آنان بگیرد و به آنان ندهد».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۳)
  • توافق برادران یوسف در قرار دادن ان حضرت در قعر چاه
  • یوسف(علیه السلام)، دریافتکننده الهامی از سوی خدا درچاه
  • الهام خداوند به یوسف(علیه السلام) در چاه، درباره گوشزدکردن خطاهای برادرانش در اینده به انان
  • جلوهگر شدن عمل زشت (به چاه انداختن یوسف(علیه السلام)) برای فرزندان یعقوب+۱ آیه
  • اخبار جبرییل به یوسف(علیه السلام) درباره علت توطیه برادران و گفتگوی ان حضرت با انان در اینده
  • اخبار جبرییل به یوسف(علیه السلام) درباره توطیه برادران و گفتگوی ان حضرت با انان در اینده
  • انداختن یوسف(علیه السلام) در چاه، به وسیله برادران در نوجوانی
  • افکنده شدن یوسف(علیه السلام)، در چاهی عمیق+۱ آیه
  • چاههای سنگچین نشده، در گذشته تاریخ
  • متّحد شدن برادران یوسف و اقدام جمعی انان، برای افکندن وی به چاه عمیق+۱ آیه
  • قرار گرفتن یوسف(علیه السلام) در نهانخانه چاه، به دست برادران او+۱ آیه
  • بشارت خداوند به یوسف(علیه السلام) در چاه از نجات یافتن او و دیدار مجدّد با برادرانش+۱ آیه
  • یاداوری داستان چاه کنعان از سوی یوسف(علیه السلام)به برادرانش محتوی وحی خداوند به ان حضرت در چاه+۱ آیه
  • حسادت برادران یوسف نسبت به وی، سبب اقدام انان به افکندن او در چاه+۲ آیه
  • خشونت برادران یوسف با وی+۱ آیه
  • خبر خدا به نجات یوسف(علیه السلام) از چاه، مایه دلداری و امید او
  • تزیین و تسویلات نفسانی، مانع شناخت و موجب گمراهی+۳ آیه
  • ناتوانی برادران یوسف، از درک و فهم نازل شدن وحی به برادر خود
  • عذرخواهی برادران یوسف از وی، با اعتراف به خطاکاری خود، در برابر به چاه انداختن و فروش او و دور کردنش از پدر و مادر+۲ آیه
  • یوسف(علیه السلام)، دارنده علم لدنّی+۷ آیه
  • جلوه گر شدن عمل زشت (به چاه انداختن یوسف(علیه السلام)) برای فرزندان یعقوب+۲ آیه
  • گریان امدن برادران یوسف در نزد پدر، پس از افکندن یوسف(علیه السلام) در چاه+۲ آیه
  • گناه برادران یوسف، با انداختن یوسف(علیه السلام) در چاه+۳ آیه
  • مکر و نیرنگ برادران یوسف با جدا نمودن وی از پدر و انداختن وی در چاه و گریهها و سخنان دروغین و اوردن پیراهن خونین برای یعقوب علیه السلام+۵ آیه
  • توطیه برادران یوسف بر علیه برادر خود برخاسته از اطاعت و پیروی انان از نفس امّاره+۳ آیه
  • یوسف علیه السلام دریافتکننده وحی در رؤیا
  • شرطْ نبودن رسیدن به سنی خاص، برای صلاحیت دریافت وحی و امکان ان در سنین کودکی
  • خداوند، مبدا و منشا وحی+۱ آیه
  • گریه دروغین فرزندان یعقوب، در شامگاهان برای فریب پدر، پس از افکندن یوسف علیه السلام در چاه+۲ آیه
  • نوید خداوند به یوسف علیه السلام، مبنی بر دیدار دوباره با برادرانش، در اینده
  • اتّفاق نظر برادران یوسف، در افکندن وی به چاه+۱ آیه
  • برادران یوسف، ناتوان از احساس و درک وحی الهی به او
  • پذیرش موقت پیشنهاد نکشتن یوسف علیه السلام و افکندن او در چاه، از سوی تمام برادران+۲ آیه
  • تصمیم قطعی و اتّفاق نظر برادران به افکندن یوسف علیه السلام در چاه، پس از رفتن به صحرا و تفریح
  • نااگاهی برادران، از اثار واقعی افکندن یوسف علیه السلام در چاه
  • یوسف علیه السلام، مورد ظلم و جفای برادران خود+۴ آیه
  • خبر جبرییل علیه السلام به یوسف علیه السلام درباره توطیه برادران و گفتگوی ان حضرت با انان، در اینده
  • خبر دادن خدا به نجات یوسف علیه السلام از چاه، مایه دلداری و امید به او
  • یوسف علیه السلام، از صاحبان و دارندگان علم لدنّی+۷ آیه
  • جدا شدن یوسف علیه السلام در دوران کودکی از خانواده خویش، به سبب توطیه برادرانش+۲ آیه
  • افکنده شدن یوسف علیه السلام در کودکی به چاه از سوی برادرانش+۱ آیه
  • نزول وحی، در کودکی بر یوسف علیه السلام
  • اتفاق نظر برادران یوسف علیه السلام در افکندن او به چاه+۱ آیه
واژه‌ها