تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ جاءَتْ سَيَّارَةٌ فَأَرْسَلُوا وارِدَهُمْ فَأَدْلى دَلْوَهُ قالَ يا بُشْرى هذا غُلامٌ وَ أَسَرُّوهُ بِضاعَةً وَ اللَّهُ عَلِيمٌ بِما يَعْمَلُونَ «19» وَ شَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعْدُودَةٍ وَ کانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ «20»
ترجمه
و آمدند کاروانان پس فرستادند آب آورشانرا پس انداخت دلوش را گفت اى مژده اين پسرى است و پنهان داشتند او را براى سرمايه و خدا دانا است بآنچه ميکنند
و فروختند او را ببهاى ناچيز چند درهم شمرده شده و بودند در او از بى‌رغبتان.
تفسير
در علل و عياشى ره از امام سجاد عليه السّلام نقل نموده که چون برادران شب را بروز آوردند با خود گفتند برويم به بينيم حال يوسف چگونه است مرده است يا زنده و چون بکنار چاه رسيدند ديدند کاروانيرا که در آنجا نزول نموده و کسى را فرستاده‌اند براى آنها از آن چاه آب بياورد و او دلو خود را انداخت و چون بيرون کشيد ديد پسرى دستش را بدلو گرفته بالا آمد او برفقايش گفت اى مژده اين پسرى است و چون او را بيرون آوردند برادران يوسف نزديک آمدند و گفتند اين غلام ما است ديروز از ما در اين چاه افتاده و ما امروز آمده‌ايم او را بيرون بياوريم
جلد 3 صفحه 131
و يوسف را از دست آنها گرفتند و بکنارى بردند و باو گفتند اقرار ميکنى که من غلام اينها هستم تا تو را بآنها بفروشيم يا بکشيم تو را يوسف در جواب گفت نکشيد هر کار ميخواهيد بکنيد و آنها يوسف را براى فروش نزد آن کاروان بردند و گفتند آيا کسى هست از شما که اين غلام را از ما بخرد و مردى از آنها او را به بيست درهم خريد و بودند برادرانش در او از بى‌رغبتان و بنابراين مراد از کسانيکه پنهان نمودند يوسف را براى تحصيل پاره‌اى از مال برادران او بودند که با او خلوت نمودند تا او را راضى نمايند که اقرار بعبوديّت خود کند ولى خدا ميدانست چه کار بدى ميکنند و مراد از کسانيکه فروختند او را بثمن بخس هم آنها بودند که فروختند برادر آزاد خودشان را بچند درهم ناقابل حرام بى‌برکت و اينکه راغب در او نبودند براى آن بود که ميخواستند زودتر او را تبعيد نمايند مبادا اعمال ناشايسته آنها کشف شود و بعضى گفته‌اند مراد از کسانيکه پنهان نمودند او را براى سرمايه اشخاصى بودند که بيرون آورده بودند او را از چاه و مخفى کردند او را از نظر ساير رفقاء خودشان از تجّار قافله براى آنکه طمع نکنند در شرکت خودشان با بيرون آورندگان در يوسف و کسانيکه او را فروختند بثمن بخس هم اينها بودند که در مصر او را بعزيز فروختند و اينکه در او بى‌رغبت بودند براى آن بود که علائم حريّت و شرف را در او مشاهده نموده بودند ميخواستند تا امر واضح نشده او را بفروش برسانند مبادا از دست آنها گرفته شود و در مجمع از امام صادق عليه السّلام و عياشى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که ثمن هجده درهم بوده و محتمل است مراد در معامله دوم باشد اگر چه عياشى از امام صادق عليه السّلام و او و قمّى ره از امام رضا عليه السّلام نيز نقل نموده‌اند که بيست درهم بوده و در نفحات است که او را سه روز در بازار مصر بمزايده و حراج گذاردند و قيمتش بقدرى بالا رفت که کسى قادر بر اداء آن نشد جز عزيز مصر که هم وزنش طلا و نقره و مرواريد و مشک و حرير هر يک را در يک نوبت کشيدن داد و معلوم است که هر چه باشد در مقابل چنان گوهر گرانبهائى بهاء ناچيز است ولى دراهم معدوده نيست پس دو معامله بوده و گفته‌اند مالک بن ذعر خزاعى همان آبکش قافله مشترى اوّل است.
جلد 3 صفحه 132