تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قالَ الَّذِي اشْتَراهُ مِنْ مِصْرَ لامْرَأَتِهِ أَکْرِمِي مَثْواهُ عَسى أَنْ يَنْفَعَنا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَداً وَ کَذلِکَ مَکَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَ لِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلى أَمْرِهِ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ «21» وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ آتَيْناهُ حُکْماً وَ عِلْماً وَ کَذلِکَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ «22»
ترجمه
و گفت آنکس که خريد او را از مصر بزن خود گرامى‌دار مقام او را باشد که فائده بخشد ما را يا بگيريم او را بجاى فرزند و همچنين مکنت داديم مر يوسف را در زمين و براى آنکه بياموزيم او را از تعبير خوابها و خدا مسلّط است بر کار خود ولى بيشتر مردم نميدانند
و چون رسيد بکمال رشد خود داديم او را حکمت و دانش و اين چنين جزا دهيم نيکوکارانرا.
تفسير
خريداران يوسف عليه السّلام يا خصوص مالک بن ذعر او را با خود بمصر آوردند و مالک او را بعزيز مصر فروخت بچهل دينار و يک جفت کفش و دو جامه سفيد چنانچه از ابن عباس ره نقل شده و گفته‌اند عزيز لقب خزانه‌دار و جانشين و امير لشگر پادشاه مصر بوده و اسمش قظفير يا اظفير است و پادشاه آنروز ريّان بن وليد عمليقى بود که بعدا بحضرت يوسف ايمان آورد و در مجمع وليد بن ريّان ذکر شده و از ابن عباس ره نقل شده که عزيز پادشاه مصر بوده در هر حال بعد از خريدن او را بخانه آورد و بعيال خود را عيل که ملقّب بزليخا بود سفارش او را کرد که منزل و مقام او را خوب و گرامى قرار ده و نيکو از او پذيرائى نما اميد است که نفع برسد از او بما و بجاى فرزند قبولش نمائيم چون قمّى ره فرموده فرزند نداشت و چنانچه خداوند نعمت سلامت و نجات از هلاکت و نيل بکرامت را بيوسف عليه السّلام عنايت فرمود متمکّن کرد او را در زمين بتوجّه قلب پادشاه بجانب او و استيلاء بر ملک مصر تا حکومت کند در آن و تعليم فرمايد خداوند باو علم تعبير خواب يا شرايع و آدابرا که گفته‌اند و خدا غالب و قادر و مسلّط است در کار و حکم و تدبير خود و کسى نميتواند تصرّف در اراده او کند و مانع از نفوذ آن شود و نيز غالب و قادر است بر تقدير امر يوسف عليه السّلام و رساندن او را بمقامات عاليه ولى بيشتر مردم از ادراک اين معنى که اختيار کليه امور با خدا است غافلند و نميدانند که هيچ امرى بى‌اراده الهى تحقق پيدا نميکند و چون حضرت يوسف بکمال رشد جسمى و عقلى رسيد خداوند علم و حکمت باو عطا فرمود بطوريکه هر امر مشکلى را عزيز باو رجوع ميفرمود بسهولت انجام ميداد و حکمش در مرافعات فصل الخطاب بود و خداوند اين مقام را بى‌سبب باو عنايت
جلد 3 صفحه 133
نفرموده بود بلکه اين پاداش نيکى و نيکوکارى او بود که بر مصائب صبر و با نفس امّاره مخالفت فرمود چنانچه بيايد انشاء اللّه.