تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ دَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيانِ قالَ أَحَدُهُما إِنِّي أَرانِي أَعْصِرُ خَمْراً وَ قالَ الْآخَرُ إِنِّي أَرانِي أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي خُبْزاً تَأْکُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ نَبِّئْنا بِتَأْوِيلِهِ إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (36)
پس يوسف عليه السّلام را به زندان وارد کردند:
وَ دَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيانِ: و داخل شدند با يوسف عليه السّلام در زندان دو جوان، يکى طبّاخ ملک، نامش «مجله»، و ديگر ساقى، نامش «منو»، و جهت حبس آنها اين بود که جماعتى از رعاياى مصر از شاه آزرده، خواستند تا او را زهر دهند، اين دو نفر را فريب و وعده مال بسيار دادند که از راه طعام و شراب مقصود را بجا آورند، طباخ، مال را گرفته زهر در طعام نمود، ساقى پشيمان شده مال را نگرفت. وقت طعام، طباخ غذا را آورد، شرابدار بيامد گفت: اى ملک، طعام مخور که زهر آلود است. طباخ گفت: شراب که او دارد نيز زهر آلود است.
ملک گفت: چنين باشد؟ گفت: دروغ مى‌گويد. ملک، ساقى را گفت: از شراب بخور؛ ضررى به او نرسيد. طباخ را نيز امر به خوردن غذا نمود، ابا کرد،
جلد 6 - صفحه 218
حيوانى را آورده غذا را به او دادند، خورد و مرد. ملک فرمان داد تا هر دو را به زندان برند.
يوسف عليه السّلام در زندان تعبير خواب نمودى، چه زندانيان از دلتنگى، خوابهاى آشفته مى‌ديدند. چون صبح از خواب برخاستى هريکى چند خواب مختلف ديدند، خدمت يوسف عليه السّلام عرض و آن حضرت تعبير مى‌فرمود.
در خبر است که «1» يوسف عليه السّلام زندانيان را از دلتنگى تسلى مى‌داد که خوشدل باشيد و صبر کنيد، خدا شما را اجر مرحمت فرمايد به فرج عاجل و ثواب آجل. خوشحال شدند، گفتند: (رحمة اللّه عليک) کيستى؟ فرمود: من يوسف بن يعقوب صفى اللّه بن اسحق ذبيح اللّه بن ابراهيم خليل اللّه. زندانبان گفت: اى پيغمبرزاده، و اللّه اگر توانستمى تو را رها کردمى، اکنون در خدمت تو تقصيرى نخواهم نمود. طباخ و ساقى خوابى جعل و براى امتحان به يوسف عليه السّلام گفتند براى امتحان، يا يکى خواب ديده بود. از على بن ابراهيم منقول است که «2» هر يک خواب ديگرى را به خود بستند.
قالَ أَحَدُهُما إِنِّي أَرانِي: يکى از آن دو نفر (ساقى) گفت: بدرستى که من ديدم در خواب خود را در باغى يک اصل تاک و بر سر آن سه خوشه انگور رسيده و پياله ملک به دست من. أَعْصِرُ خَمْراً: مى‌فشردم در آن انگور را براى شراب.
وَ قالَ الْآخَرُ إِنِّي أَرانِي: و گفت ديگرى يعنى طباخ بدرستى که من مى‌ديدم خود را در مطبخ ملک. أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي خُبْزاً: برمى‌داشتم بر بالاى سر خود نان را که سه قرصه بود. تَأْکُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ: مى‌خوردند مرغان از آن نان و مى‌ربودند. نَبِّئْنا بِتَأْوِيلِهِ: خبر ده ما را به تعبير اين. إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ:
بدرستى که ما تو را مى‌بينيم از نيکوکاران به اهل زندان و غير آن، چه يوسف عليه السّلام همه روزه تفقد حال آنها نموده بيماران را پرستارى و جامه‌هاى آنها را شستى و دوختى و ايشان را تسلى دادى، يا نيکو دانا در تعبير، چه هر خوابى
«1» تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 41.
«2» اين مطلب در تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 41 و 42 نقل شده.
جلد 6 - صفحه 219
را که تعبير فرمودى موافق آن واقع شدى.
و عرّب کسى را که صنعتى را نيک داند گويند (فلان يحسن کذا) فلانى اين قسمت را نيکو داند و چون حضرت يوسف نخواست تعبير خوابشان را زود بگويد، چه در آن هلاکت يکى از آنان بود، پس پيش از تعبير ايشان را به طريق قويم توحيد ارشاد تا بر اسلام بميرد، لذا اول بيان معجزه خود از اخبار به غيب تا دلالت کند بر صدق او در دعوت ايشان به اسلام و صحت تعبير او چنانچه انبياء هم اظهار معجزه و بعد از آن دعوت مى‌نمودند پس بدين جهت از تعبير اعراض کرده.