تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِي إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ ما کانَ لَنا أَنْ نُشْرِکَ بِاللَّهِ مِنْ شَيْ‌ءٍ ذلِکَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَلَيْنا وَ عَلَى النَّاسِ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَشْکُرُونَ (38)
وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِي: و پيروى کرده‌ام دين پدران خود. إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ: ابراهيم و اسحق و يعقوب را که خانواده نبوت هستند. اين اظهار به جهت قصد زيادتى رغبت ايشان است به استماع کلام او و قبول نمودن سخن او در آنچه فرمايد و لذا مبلغ و داعى مردمان را به هدايت و راه حق جايز است که تعريف خود کند تا مردمان علم برتبه او پيدا کرده اقتدا به او نمايند در قول و فعل.
ما کانَ لَنا أَنْ نُشْرِکَ بِاللَّهِ مِنْ شَيْ‌ءٍ: سزاوار نيست ما را که معدن نبوت و اهل بيت رسالتيم، اينکه شريک قرار دهيم به خداوند سبحان چيزى را بلکه به طريق وحدانيت، ذات اقدس الهى را ستايش و پرستش نمائيم. ذلِکَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَلَيْنا: اين تمسک به توحيد و برائت از شرک يا نبوت و علم از فضل الهى است بر ما که بوحى ما را به آن آگاهى فرمود. وَ عَلَى النَّاسِ: و ايضا از فضل سبحانى است بر ساير مردمان که انبيا را براى ارشاد و هدايت آنان فرستاده. با وجود بر اين، وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَشْکُرُونَ: و لکن بيشتر مردمان سپاسدارى نمى‌کنند آن فضل و موهبت را و به آن متنبه نشده اعراض نمايند. يا آنکه توحيد
جلد 6 - صفحه 221
از فضل الهى است بر ما و بر ساير مردمان به نصب ادله عقليه و انزال آيات واضحه، و ليکن بيشتر مردمان تأمل و تفکر در آن ننموده تا بدان برسند و راه حق را دريابند. بنابراين کفران اين بزرگ نعمت را کرده، از حق‌شناسى و سپاسدارى منعم حقيقى منحرف شوند.
تذکره: يوسف عليه السّلام زمان بسيار در زندان، و زندانيان بت‌پرست بودند، چون ديد احسان او منظور، و متوجه به او شدند، دعوت نمود ايشان را به توحيد و ابتدا اخبار به غيب براى اثبات صدق دعوت خود، بعد ارشاد به دو رکن اعظم اسلام: اول تبرى از منکرين مبدء و معاد، و بعد تولى به اظهار متابعت دين حقه انبياء عظام مانند ابراهيم عليه السّلام و اسحق عليه السّلام و يعقوب عليه السّلام و بعد اثبات اين دو به دليل که ما بزرگان، و شايسته نيست پيروى غير بزرگ را نمودن، و پس از آن تذکار به اعظم نعم الهى و فضل سبحانى به ارشاد و هدايت به سبب انزال کتب و ارسال رسل؛ سپس تنبيه به حق‌شناسى و شکرگزارى.
بعد از بيان اين مراتب، بر طريق موافقت ايشان را دعوت به اسلام فرموده: