اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ذلِک‌َ لِيَعلَم‌َ أَنِّي لَم أَخُنه‌ُ بِالغَيب‌ِ وَ أَن‌َّ اللّه‌َ لا يَهدِي کَيدَ الخائِنِين‌َ (52)
گفت يوسف اينکه نيامدن من از حبس براي اينست که عزيز مصر بداند که من خيانت باو در موقع غائب بودن او نکردم و بدرستي که خداوند هدايت نميکند کيد و مکر خيانت کاران را.
ذلِک‌َ لِيَعلَم‌َ أَنِّي لَم أَخُنه‌ُ بِالغَيب‌ِ اينکه کلام يوسف است براي عذرخواهي از ملک که فرستاده بود از حبس خارج شود و يوسف اطاعت نکرده بود و خارج نشده بود براي اينکه جهت بوده و اينکه انصراف از کلام زليخا که گفت وَ إِنَّه‌ُ لَمِن‌َ الصّادِقِين‌َ بدون ذکر و قال يکي از محسنات بديع است چنانچه در قرآن بسيار داريم مثل وَ جَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهلِها أَذِلَّةً وَ کَذلِک‌َ يَفعَلُون‌َ که جعلوا کلام بالقيس است و کذلک يفعلون کلام الهي است نمل آيه 34.
و ضمير ليعلم و لم اخنه بعزيز برميگردد که بر خود عزيز معلوم شود که من خيانتي باو نکردم در مورد زن عزيز، و بعضي گفتند ضميرين راجع بملک است که او بداند که خيانت در دربار سلطنتي او نکردم که متعرض زنهاي اجزاء دولتي شده باشد و ممکن است بلکه بعيد نيست که فاعل ليعلم ملک باشد و مرجع ضمير لم اخنه عزيز يعني بر ملک معلوم شود که من خيانت بعزيز نکردم.
و بعض مفسرين گفتند اينکه جمله کلام زليخا است و مرجع ضمير ليعلم
جلد 11 - صفحه 213
و لم اخنه بيوسف برميگردد يعني اينکه اقرار من براي اينست که يوسف بداند که در غيبت او که در حبس بود من خيانت باو نکردم و لو در زمان حضورش خيانت کرده باشم و اينکه احتمال بسيار سخيف است و جمله بعد نص‌ّ بر خلاف او است که جمله وَ أَن‌َّ اللّه‌َ لا يَهدِي کَيدَ الخائِنِين‌َ زيرا مسلّما او از خائنين بوده، و معناي اينکه جمله اينکه شخص خيانت کار عاقبت رسوا ميشود و کيد و مکر و حيله او بخود او برميگردد چنانچه ميفرمايد وَ کَذلِک‌َ جَعَلنا فِي کُل‌ِّ قَريَةٍ أَکابِرَ مُجرِمِيها لِيَمکُرُوا فِيها وَ ما يَمکُرُون‌َ إِلّا بِأَنفُسِهِم وَ ما يَشعُرُون‌َ انعام آيه 123 خيانت اقسامي دارد: يکي خيانت در امانت است و از معاصي کبيره است هم خيانت حق اللّه است و هم حق النّاس، و يکي خيانت با خدا و رسول و امام است که اظهار اطاعت کند و باطنا مخالفت کند چنانچه ميفرمايد يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا تَخُونُوا اللّه‌َ وَ الرَّسُول‌َ وَ تَخُونُوا أَماناتِکُم انعام آيه 27، يکي اگر عيبي در برادر ديني ديد بازگو کند نزد ديگران، يکي اگر مطلبي کلامي از کسي شنيد و سرّي از او باو سپرده شد فاش کند که ائمه اطهار عليهم السّلام اسراري براي شيعيان گفتند و آنها نزد دشمنان فاش کردند و ظلمهايي که بائمه اطهار وارد شد در اثر کشف آن اسرار بوده که شيعه نتوانست خودداري کند.