اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ کَذلِک‌َ مَکَّنّا لِيُوسُف‌َ فِي الأَرض‌ِ يَتَبَوَّأُ مِنها حَيث‌ُ يَشاءُ نُصِيب‌ُ بِرَحمَتِنا مَن نَشاءُ وَ لا نُضِيع‌ُ أَجرَ المُحسِنِين‌َ (56)
همين نحو ما تمکن داديم از براي يوسف در زمين هر جا که بخواهد جاي گير شود اصابه ميکنيم برحمت خود هر که را اراده کنيم و ضايع نميکنيم اجر نيکوکاران را.
وَ کَذلِک‌َ مَکَّنّا لِيُوسُف‌َ فِي الأَرض‌ِ اخبار و کلمات مفسرين در باب تمکن يوسف بسيار است و ما اکتفاء ميکنيم بنقل يک حديث که طبرسي از کتاب النبوة بالاسناد از احمد بن محمّد بن عيسي از حسن بن علي بن بنت الياس از حضرت رضا عليه السّلام نقل کرده که خلاصه مفادش اينکه در آن هفت سال که حاصل خيز بود بمقدار مصرف ساليانه مصر مصرف کرد و بقيه را ذخيره نمود در سنبل پس از آن در هفت سال قحطي در هر سالي مقداري لازم از آنها را فروخت باهل مصر سال اول بدرهم و دينار که باقي نماند براي مصر درهم و ديناري! سال دوم بحلي‌ّ و جواهرات، سوم بدواب و مواشي، چهارم بعبيد و اماء، پنجم بخانه‌ها و مغازه‌ها و کاروانسراها، سال ششم باراضي و باغستانها، سال هفتم بنفوس آنها که خود را فروختند بيوسف پس تمام عبيد و اماء يوسف شدند و تمام آنچه در مصر و اطراف از منقول و غير منقول بود ملک حضرت يوسف شد پس از آن هفت سال که نعمت فراوان شد بزرگي حضرت يوسف عليه السّلام تمام آنها را آزاد کرد و آنچه از آنها از منقول و غير منقول گرفته بود بآنها ردّ کرد.
يَتَبَوَّأُ مِنها حَيث‌ُ يَشاءُ هر نوع تصرفي که اراده ميکرد ميتوانست بکند چون تمام ملک طلق او بود.
نُصِيب‌ُ بِرَحمَتِنا مَن نَشاءُ رحمت الهي غير متناهي است هر محلي که قابل
جلد 11 - صفحه 219
باشد بمقدار قابليتش اصابه ميشود و اينکه در دنيا است که مورد نظر الهي نيست و اما در آخرت وَ لا نُضِيع‌ُ أَجرَ المُحسِنِين‌َ که حدّي و اندازه‌اي از براي شمول رحمت نيست الي غير النهاية.
اشکال- دخول در ديوان ظلمه از بزرگترين معاصي است و جزو اعوان ظلمه است حتي دارد
لا تعنهم علي بناء مسجد
و نيز سؤال ميکند از امام عليه السّلام که
(اني اخيط للسلطان فهل کنت من اعوان الظلمة فقال [ع] اما انت فمنهم و اعوان الظلمة من يبيعک الإبر و الخيوط)
پس چرا حضرت يوسف فرمود اجعَلنِي عَلي خَزائِن‌ِ الأَرض‌ِ جواب- اولا نقض بموارد زيادي مثل قبول سلمان حکومت مدائن را که بر تمام ايران و عراق حکومت داشت، و علي بن يقطين در دستگاه هارون، و حضرت رضا عليه السّلام قبول ولايت عهد مأمون و امثال اينها در هر عصر و زماني از علماء اعلام مثل شيخ بهايي و سيد داماد و علامه مجلسي و غير اينها.
و ثانيا دليل بر حرمت اخباري است که شارع مقدس حرام کرده اگر شرع مقدس واجب کند يا تجويز نمايد ديگر حرمت ندارد خداوند متعال در مقام بيان تفضلات نسبت بيوسف است و تمجيد او حتي نسبت بخود ميدهد وَ کَذلِک‌َ مَکَّنّا لِيُوسُف‌َ.
و ثالثا بامر الهي و وحي او همچه تقاضايي کرد حفظ نفوس تمام اهل مصر و ما حول آن منوط باين است که اگر او نبود تمام در اينکه هفت سال هلاک شده بودند و رابعا براي رفع ظلم مانعي ندارد و نجات مظلوم.