اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَمّا فَتَحُوا مَتاعَهُم وَجَدُوا بِضاعَتَهُم رُدَّت إِلَيهِم قالُوا يا أَبانا ما نَبغِي هذِه‌ِ بِضاعَتُنا رُدَّت إِلَينا وَ نَمِيرُ أَهلَنا وَ نَحفَظُ أَخانا وَ نَزدادُ کَيل‌َ بَعِيرٍ ذلِک‌َ کَيل‌ٌ يَسِيرٌ (65)
پس موقعي که باز کردند اوعيه متاعي که آورده بودند يافتند که ثمني که بازاء آن داده بودند در آن اوعيه بآنها برگردانيده شده گفتند پدر بزرگوار ما ديگر چه ميخواهيم و چه توقع داريم اينست ثمني که بازاء متاع داده‌ايم بما برگردانده که اينکه متاع مجاني داده شده اگر برادرمان را که خواسته ببريم بيشتر بما و باو احسان ميکند و باعث اينکه ميشود که اهل ما بيشتر استفاده کنند و البته ما برادرمان را محافظت ميکنيم اينکه مقدار کيل که آورده‌ايم نسبت بآنچه بعدا بما عطاء ميشود يسير و بار شتر بيشتر بما ميدهند حضرت يعقوب [ع] چون فهميد محبت ملک مصر را نسبت بآنها و از آن طرف هم عده زيادي اهل بيت او هستند که هر کدام آنها اولاد زياد و خانواده دارند و اينکه مقدار وافي نيست قلب او رام شد بر فرستادن إبن يامين را همراه آنها وَ لَمّا فَتَحُوا مَتاعَهُم نفس متاع که باز کردن ندارد مراد ظرف متاع که دربسته بوده موقعي که باز کردند که متاع را بمصرف رسانند وَجَدُوا بِضاعَتَهُم رُدَّت إِلَيهِم بضاعة ثمن است که بازاء طعام داده بودند عوض مثمن که طعام باشد سؤال- اگر مقصود دادن متاع بلا ثمن بود چرا از ابتداء بعنوان هديه
جلد 11 - صفحه 228
و هبه و صلح بلا عوض نداد و بعنوان بيع داده با اينکه بيع بلا ثمن باطل است جواب- اگر بآن عناوين داده بود اظهار يک منتي بر آنها بود و مورث يک خفتي بر آنها ميشد و بيع بلا ثمن نبوده و او منت هم ندارد سپس ثمن را بآنها هبه کرده بنحوي که متوجه نشوند که موجب خفت باشد.
قالُوا يا أَبانا ما نَبغِي يعني چه ميخواهيم و چه طلب ميکنيم و چه توقع داريم.
هذِه‌ِ بِضاعَتُنا رُدَّت إِلَينا ثمني که برده بوديم براي خريد متاع بما برگشته و طعام براي ما مجانا واقع شده و اينکه نيست مگر محبت و احسان و بزرگي ملک مصر.
وَ نَمِيرُ أَهلَنا يعني اگر برادرمان را همراه خود برديم و اظهار خدمت و اطاعت و تمنّاي او را کرديم براي مصرف اهل و عيال خود و توسعه بر آنها طعام وافي کافي ميآوريم و همين ثمني که بضاعت ما بوده ميبريم و ثانيا خريداري ميکنيم وَ نَحفَظُ أَخانا که بر فرض شما تصور کنيد که ما محبتي ببرادرمان نداشته باشيم و مراعات حال شما را هم نکنيم براي نفع خودمان او را محافظت ميکنيم وَ نَزدادُ کَيل‌َ بَعِيرٍ بار شتر هم ببرادرمان داده ميشود هم بما بيشتر ميدهند ذلِک‌َ کَيل‌ٌ يَسِيرٌ معني اينکه نيست که بما کيل يسير داده شده بلکه چون امور نسبي است يعني نسبت بآنچه که بعدا بما داده ميشود اينکه يسير است و قليل و احتياج بتفسير بعضي نداريم که بمعني سهل و آسان تفسير کردند و اينکه خلاف ظاهر بلکه صريح قرآن است در مقابل نَزدادُ کَيل‌َ بَعِيرٍ يعني اينکه قليل است در مقابل کثير و ناقص است در مقابل زائد حضرت يعقوب [ع] چون اينکه را مشاهده کرد قلبا راضي شد ولي از آنها عهد و ميثاق گرفت که آنها در محافظت او کوتاهي نکنند.
229