اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ لَن أُرسِلَه‌ُ مَعَکُم حَتّي تُؤتُون‌ِ مَوثِقاً مِن‌َ اللّه‌ِ لَتَأتُنَّنِي بِه‌ِ إِلاّ أَن يُحاطَ بِکُم فَلَمّا آتَوه‌ُ مَوثِقَهُم قال‌َ اللّه‌ُ عَلي ما نَقُول‌ُ وَکِيل‌ٌ (66)
فرمود هرگز نميفرستم او را با شما تا اينکه عهد و قسم ياد کنيم بعهد الهي هر آينه او را برگردانيد بمن مگر تقدير الهي و پيش آمدي شود که از قدرت و اختيار شما خارج باشد پس موقعي که عهد و قسم ياد کردند نزد يعقوب و خواستند او را ببرند يعقوب گفت خداوند بر آنچه من با شما قرارداد کرديم و گفتيم وکيل باشد.
قال‌َ لَن أُرسِلَه‌ُ لن براي نفي تأييد است يعني ممکن نيست و محال است بمحال عادي که من او را بفرستم معکم با شما که حکماء گفتند چهار قسم محال داريم: محال ذاتي، محال وقوعي، محال شرعي، محال عادي.
محال ذاتي که محال عقلي هم گويند مثل شريک باري مقابل واجب و ممکن. محال وقوعي آنکه معلول بدون علت تحقق پيدا نمي‌کند مثل ماهيات ممکنه در مقابل طبيعي و دهري و مصنوع بدون صانع و فعل بدون فاعل.
محال شرعي افعالي که شرع و عقل حکم بقبح آن کرده مثل فحشاء و منکر و بغي و ساير معاصي که محال است شارع ترخيص کند و عقل تجويز کند.
محال عادي به اينکه بر حسب عادت و اسباب ظاهريه هنوز واقع نشده مثل عنقا و کوه قاف و غول بياباني که علماء از اينکه نحو امور تعبير مي‌کنند بانياب اغوال و در اينجا يعني بر حسب عادت محال است او را بفرستم با شما حَتّي تُؤتُون‌ِ که تؤتوني بوده کسره دلالت بر سقوط ياء متکلم مي‌کند مَوثِقاً مِن‌َ اللّه‌ِ يعني با خدا عهد و ميثاق ببنديد در حضور من که واجب شود بر شما که بعهد و نذر و قسم واجب ميشود و نقضش حرام و موجب کفاره علي
جلد 11 - صفحه 230
اختلاف ميشود.
لَتَأتُنَّنِي بِه‌ِ که او را باندازه قدرت خود حفظ کنيد و برگردانيد بمن إِلّا أَن يُحاطَ بِکُم که در زمينه عدم قدرت تکليف ساقط و مؤاخذه قبيح و خلف و نقض حرام نيست و کفاره تعلق نمي‌گيرد.
فَلَمّا آتَوه‌ُ مَوثِقَهُم عهد و قسم ياد کردند حضرت يعقوب خدا را بر اينکه قرارداد وکيل گرفت.
قال يعقوب اللّه‌ُ عَلي ما نَقُول‌ُ که مشاهده و قسم باشد که بين من و شما گفته شد وکيل که توکلم و اعتمادم و اميدم بخدا است که او حفظ فرمايد و بمن برگرداند.