اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ يا بَنِي‌َّ لا تَدخُلُوا مِن باب‌ٍ واحِدٍ وَ ادخُلُوا مِن أَبواب‌ٍ مُتَفَرِّقَةٍ وَ ما أُغنِي عَنکُم مِن‌َ اللّه‌ِ مِن شَي‌ءٍ إِن‌ِ الحُکم‌ُ إِلاّ لِلّه‌ِ عَلَيه‌ِ تَوَکَّلت‌ُ وَ عَلَيه‌ِ فَليَتَوَکَّل‌ِ المُتَوَکِّلُون‌َ (67)
و فرمود يعقوب اي فرزندان من داخل نشويد در مصر از يک دروازه و داخل شويد از دروازه‌هاي مختلف و من بي‌نياز نميکنم شما را از تقديرات الهي در هيچ قسمتي نيست حکم مگر مختص بخدا است بر او توکل کردم و بر او توکل کنند متوکلون.
وَ قال‌َ يا بَنِي‌َّ چون آنها مجهز شدند بر حرکت و مسافرت و البته همه آنها با جمال زيبا و لباس فاخر و تمام برادر و از يک پدر بودند و اراده داشتند که نزد ملک مصر مشرف شوند حضرت يعقوب ترسيد که مبادا در نظر بعضي جلوه
جلد 11 - صفحه 231
کنند و آنها را نظر بزنند باصطلاح چشم و نظر يا حسد ببرند فرمود لا تَدخُلُوا مِن باب‌ٍ واحِدٍ محققا بخصوص اهل مصر که در آن موقع گرفتار قحطي شده بودند و هر چه داشتند از ملک و مال و عبيد و اماء براي اخذ طعام از ملک فروخته حتي خود را عبيد و اماء او قرار داده‌اند بسيار بنظرشان ميآيد همچه اجتماعي با اينکه زيبايي.
وَ ادخُلُوا مِن أَبواب‌ٍ مُتَفَرِّقَةٍ که گفتند هر دو نفر از يک باب وارد شدند وَ ما أُغنِي عَنکُم مِن‌َ اللّه‌ِ مِن شَي‌ءٍ غني بمعني بي‌نيازي است يعني شما را بي‌نياز نميکنم از تقديرات الهيه که البته هيچ امري در خارج تحقق پيدا نميکند مگر بمشيت او اگر تقدير شده باشد مصيبت و بلائي بر شما چشم و نظر بتنهايي تأثير ندارد و اگر مقدر شده باشد بدون نظر هم متوجه ميشود لکن ممکن است تقدير چنين باشد بنحو تعليق که اگر مورد نظر واقع شد تأثير کند و الّا فلا لذا بايد انسان خود را از نظر مردم حفظ کند.
إِن‌ِ الحُکم‌ُ إِلّا لِلّه‌ِ ان نافيه است نفي حکم ميکند از غير خدا فقط اختصاص باو دارد که لام للّه لام اختصاص است تا حکم او صادر نشود امري واقع نمي‌شود بايد توکل باو کرد.
عَلَيه‌ِ تَوَکَّلت‌ُ ايکال امر باو که مقام توکل تحقق پيدا نميکند مگر باعتقاد بتوحيد افعالي و مردم در باب توحيد افعالي بر چهار طائفه هستند:
طائفه اولي- نوع مردم و اکثر آنها که امور را مستند باسباب ظاهريه ميدانند و تمام نظر آنها باسباب است و بس.
طائفه ثانيه- ايمان به اينکه کارها مستند بخدا است دارند لکن رسوخ در قلب نکرده و توجه ندارند مگر باسباب.
طائفه ثالثه- متوجه هستند و ايمان راسخ دارند لکن از باب اينکه
ابي اللّه
جلد 11 - صفحه 232
ان يجري الاشياء الّا باسبابها
در مقام تهيه اسباب برميآيند و گفتند مقام توکل در اينکه مرتبه حاصل ميشود.
طائفه رابعه- بکلي نظر از اسباب منقطع است و لا يري الا اللّه که مقام تسليم است و باصطلاح علماء اخلاق و عرفاء مقام فناء في اللّه است.
وَ عَلَيه‌ِ فَليَتَوَکَّل‌ِ المُتَوَکِّلُون‌َ حتم و لازم است بر ناس که آنها هم متوکل باشند و بر او توکل کنند اشاره به اينکه شما ابناء من هم مطمئن بحفظ خود باشيد توکل کنيد بخدا که او شما را از هر گزندي و حسدي و نظري حفظ فرمايد [مسئلة مهمة] اختلاف است بين حکماء و علماء و دانشمندان که آيا چشم و نظر تأثير دارد يا نه، بعضي بکلي منکر هستند و اينکه مطلب را موهوم صرف ميدانند بالاخص محصلين امروزه که جز اسباب ظاهريه حسيه بامري معتقد نيستند بخصوص محصلين اروپا رفته و خارجه تحصيل کرده. و بسياري معتقد هستند و اينکه امر علاوه از حس و و جدان که چه بسيار مشاهده شده حتي باشجار و حيوانات بعض عيون تأثير قوي دارد درخت خشک ميشود، کشت زرد ميشود، حيوان ميميرد انسان سقوط ميکند که خود حقير چندين مورد را مشاهده کرده‌ام. اخبار بسياري در اينکه باب داريم حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بمعوذتين حسنين را تعويذ فرمود، اولاد جعفر طيار را بواسطه تقاضاي اسماء بنت عويس تعويذ فرمود باين رقيه که جبرئيل عليه السّلام تعليم کرد
(بسم اللّه ارقيک من عين کل حاسد اللّه يشفيک)
و از آن حضرت است که فرمود
(لو کان شيئي يسبق لسبقته العين)
و نيز از آن حضرت است که فرمود
(ان‌ّ العين حق و العين يستنزل الخالق)
و خالق در اينجا مکان مرتفعي است مثل بالاي کوه.
و نيز حسنين را تعويذ فرمود باين کلمات
(اعيذ کما بکلمات التامة من)
جلد 11 - صفحه 233
(کل شيطان و هامّة و من کل عين لامّه)
و از حضرت ابراهيم عليه السّلام در روايت است که دو فرزندش اسمعيل و اسحق را تعويذ نمود بهمين عوذه، و حضرت موسي نيز تعويذ کرد اولاد هارون را بهمين کلمات، و حضرت رضا عليه السّلام تعويذ فرمود حضرت جواد را بحرز جواديه و غير اينها.