اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قالُوا نَفقِدُ صُواع‌َ المَلِک‌ِ وَ لِمَن جاءَ بِه‌ِ حِمل‌ُ بَعِيرٍ وَ أَنَا بِه‌ِ زَعِيم‌ٌ (72)
گفتند متکفلين امر اعطاء طعام در جواب آنها که پرسيدند چه چيز مفقود شده که ما مفقود کرده‌ايم صواع ملک را که همان سقايه باشد و هر آينه هر کس بياورد و پيدا کند او را بار يک شتر طعام ميدهيم و گفت آن مؤذن که اعلام
جلد 11 - صفحه 239
کرده بود و من هم بدادن يک بار شتر طعام عهده‌دار هستم.
قالوا اجزاء و کارمندان که بقافله و غير اطعام طعام ميکردند بآن قافله که عير بودند که در آنها ابناء يعقوب بودند نَفقِدُ صُواع‌َ المَلِک‌ِ ظرفي است که يک صاع طعام ظرفيت دارد و او را پيمانه قرار داده بودند و صاع چهار مدّ است از طعام که تقريبا يک من تبريز ميشود و کسري و مدّ برطل عراقي نه رطل است و برطل مدني شش رطل و مکي چهار و نيم رطل که رطل مکي دو برابر عراقي است و مدني يک رطل و ثلث عراقي، و صاع بحساب دراهم معموله در زمان ائمه هزار و صد و هفتاد درهم است و بر حسب مثقال شرعي هيجده نخودي هشت صد و نوزده مثقال و من تبريزي ششصد چهل مثقال صيرفي بيست و چهار نخودي است و در اخبار داريم
(الوضوء بمدّ و الغسل بصاع)
و اينکه إسباغ در وضوء و غسل است و الّا باقل آن هم اکتفاء ميتوان کرد.
و اينکه صواع همان ساقيه است که در رحل إبن يامين گذارده بودند و مرسوم نيست مکيال طعام را براي خريد و فروش يک همچه ظرف قيمتي قرار دهند مخصوصا اينکه را جعل کردند که مورد نظر و طمع واقع شود و فقدانش مورد اهميت باشد.
وَ لِمَن جاءَ بِه‌ِ حِمل‌ُ بَعِيرٍ از اهميت او و اينکه ما مسئول ملک واقع ميشويم و از ما مؤاخذه ميکند لذا حاضر هستيم که هر که برده بياورد ما يک حمل شتر باو طعام ميدهيم.
وَ أَنَا بِه‌ِ زَعِيم‌ٌ ضمير به مرجعش حمل است و قائل باين قول همان مؤذن که گفت أَيَّتُهَا العِيرُ إِنَّکُم لَسارِقُون‌َ و زعيم بمعني عهده‌دار است يعني باين وعده که داده من عهده دارم.
و مسئله ضمان ما لم يجب لزوم نميآورد و در اينکه مقام چون واجب است
جلد 11 - صفحه 240
بر کسي که برده برگرداند و حقي ندارد که مطالبه اجرت کند لکن چون همچه قولي داده شد براي اطمينان طرف عهده‌دار شد.
و ممکن است بگوئيم که غرض او اينست که تعمدا نبوده بر سبيل اتفاق بوده که نسبت دزدي هم باو ندهيم که موجب بدنامي شود لذا بفقدان تعبير کرده نه بسرقت که بترسد که مورد مؤاخذه شود.