تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالُوا يا أَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَباً شَيْخاً کَبِيراً فَخُذْ أَحَدَنا مَکانَهُ إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (78)
برادران چون ديدند که يوسف بنيامين را به علت سرقت و حکم خودشان خواهد گرفت:
قالُوا يا أَيُّهَا الْعَزِيزُ: اى عزيز. إِنَّ لَهُ أَباً شَيْخاً کَبِيراً: بدرستى که براى بنيامين پدرى پيرمرد بزرگوارى است و به او علقه زياد دارد. فَخُذْ أَحَدَنا مَکانَهُ: پس بگير يکى از ما را بدل از او اگر ممکن است. چون دانستند که يوسف بنيامين را به حق نگهدارد، لذا از راه شفقت بر پدر به طريق رفق و استرحام سؤال نمودند که يکى از ما را بدل او نگاهدار. إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ: به درستى که ما تو را از جمله نيکوکاران مى‌بينيم، و احسان تو عام است بر ما و ديگران. ابن اسحق گفته: معنى آن است که اگر اين کار را بجا آورى از جمله نيکوکاران باشى.
شرح واقعه: در تفسير ابو الفتوح (قدس الله سره) «1» چون صاع را پيش يوسف آوردند، يوسف دست به صاع زد، آوازى برآمد. يوسف به برادران گفت بر سبيل تعريض: دانيد اين صاع چه گويد؟ گفتند: نه. گفت: مى‌گويد شما دوازده برادر بوديد يکى را بفروختيد. چون بنيامين اين را شنيد، برخاست گفت: اى ملک، براى خدا از اين صاع بپرس برادر من زنده است. يوسف دست به صاع زد گفت: گويد زنده است و تو او را ببينى. گفت: اکنون هر چه خواهى بکن، چون او حال من بداند مرا برهاند. يوسف برخاسته وضو تازه نموده بيامد. بنيامين
«1» تفسير ابو الفتوح ج 6 ص 420.
جلد 6 - صفحه 269
گفت: از صاع بپرس که آن را دربار من نهاد؟ گفت: صاع من از اين کلام خشمگين و نگويد. و عادت فرزندان يعقوب چنان بود که در موقع غضب موهاى ايشان از جامه‌ها بيرون مى‌آمد و از سر موها خون زرد مى‌ريخت تا آنکه هم نژاد آنها دست بر او نهادى ساکن شدى. روبيل گفت: اى ملک رها کن ما را و الا نعره‌اى زنم که تمام زنان آبستن بچه اندازند. موهاى بدنش از شدت غضب برخاسته از پيراهنش بيرون آمد، يوسف پسرش را فرمود دست به روبيل نهد.
کودک از پشت سر بيامد دست بر او نهاده ساکن شد. گفت: از فرزندان يعقوب کسى اينجا باشد. يوسف گفت: يعقوب کيست؟ گفت: يعقوب اسرائيل اللّه بن ذبيح اللّه بن خليل اللّه يوسف فرمود: اين سخن راست است. برادران گمان بنيامين را نمودند: برويد و بنيامين را اينجا گذاريد به حکم شرع شما.
درخواست نمودند که يکى از ما را بجاى او نگهدار.