تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ فَأَسَرَّها يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَ لَمْ يُبْدِها لَهُمْ قالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَکاناً وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما تَصِفُونَ (77)
برادران يوسف چون واقعه را مشاهده نمودند براى برائت خود عذر بدتر از گناه آوردند:
قالُوا إِنْ يَسْرِقْ: گفتند اگر بنيامين دزدى کرد. فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ: پس بتحقيق دزدى نمود پيش از اين برادرى که او را بود، مراد آنها يوسف بود.
بيان: در وجه نسبت سرقت به يوسف چند قول است:
1- آنکه يوسف از کودکى بت‌پرستى را دشمن داشتى و جد مادرى او بتى زرين داشت، يوسف آن را دزديده و شکست و به سر راه انداخت.
2- مادرش او را امر نمود که بت دائى خود را بشکند تا شايد از بت‌پرستى دست بردارد.
3- چون خوان طعام بنهادى، يوسف مقدارى براى سائل گرفتى و پنهان نمودى.
4- در عيون اخبار و على بن ابراهيم قمى و عياشى از حضرت رضا
جلد 6 - صفحه 267
عليه السّلام «1» به يک مضمون و در خرايج از ابى محمد عليه السّلام به بيانى ابسط روايت شده بدين مضمون که: مادر يوسف در طفوليت وفات، و يعقوب او را به خواهر خود دختر اسحق داد تا تربيت نمايد. و اسحق را کمربندى بود به ميراث، فرزندان بزرگتر آن را داشتند. و نزد دختر اسحق بود. چون يوسف بزرگ شد يعقوب او را خواست، خواهرش چون علقه به يوسف پيدا نموده و راضى به مفارقت او نبود، کمربند را در خواب به کمر يوسف بست و به يعقوب گفت:
کمربند مفقود، و بايد همه اهل خانه جستجو شوند. آن را به کمر يوسف مشاهده نمودند و در دين ابراهيم عليه السّلام حکم سارق استرقاق بود، بدين سبب يعقوب فرمود که: يوسف نزد تو باشد. خواهرش گفت: او را قبول مى‌کنم به شرط آنکه از من نگيرى، و آزادش نمودم الآن.
فَأَسَرَّها يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ: پس پنهان داشت اين سخن را که برادران گفتند در نفس خود. وَ لَمْ يُبْدِها لَهُمْ: و اظهار نکرد آن را براى ايشان که آن برادر، منم و من آن دزدى نکردم. قالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَکاناً: گفت يوسف شما بدترين مردمانيد از حيث پايه و منزلت. و اين را براى آن گفت که حديث برادران نسبت سرقت را به او اگر راست بودى، سعايت و غيبت؛ و اگر دروغ بودى، بهتان و تهمت؛ و ايشان را به هيچ يک محتاج نبودى. پس در مذاکره اين قسمت خطا و فعلى بدى نمودى. نزد بعضى اين کلمه را يوسف در دل گفت، بعد اظهار آن را نمود به قول خودش. وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما تَصِفُونَ: و خداى تعالى داناتر است به آنچه شما توصيف مى‌کنيد، يعنى مى‌داند چنين نيست که شما مى‌گوئيد.
نکته ادبيه: قوله (نرفع درجات) کوفيان به تنوين خوانند، و باقى قراء به اضافه. بر قرائت اول، معنى آنکه: بلند گردانيم درجات آن را که خواهيم به درجات و مراتب و نصب آن بنابر ظرفيت و «من» در محل نصب بود بنابر مفعول به براى «ترفع» و به قرائت دوم «درجات» مفعول به باشد يعنى بلند گردانيم
«1» عيون اخبار الرضا عليه السّلام ج 2 ص 76، و تفسير قمّى ج 1 ص 355، و تفسير عياشى ج 2 ص 185 ح 53 و ص 186 ح 54، و بحار ج 12 ص 249.
جلد 6 - صفحه 268
درجات آن کس که خواهيم.