تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَ أَخِيهِ وَ لا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْکافِرُونَ (87)
«1» بحار الانوار ج 22 ص 157، و مثل آن تحف العقول ص 36 طبع اسلاميه.
«2» بحار الانوار ج 12 ص 244، و تفسير عياشى ج 2 ص 189.
جلد 6 - صفحه 280
يا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَ أَخِيهِ: اى فرزندان من برويد پس تجسس کنيد و بپرسيد و طلب نمائيد خبر يوسف و برادرش را. وَ لا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ: و نوميد مشويد از رحمت الهى و راحت سبحانى. مراد روح، فرح، و آن نعمتى باشد مقرون به لذت. و اشتقاق آن از ريح است که در آن راحتى بود.
إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ: بدرستى که نوميد نشوند از رحمت و فضل الهى. إِلَّا الْقَوْمُ الْکافِرُونَ: مگر گروهى که کافرند.
ابن عباس گويد: «1» مؤمن از جانب خداى تعالى خير را اميدوار است در شدائد و بلايا، و شکر سبحانى را نمايد در راحتى و فراخى. و کافر به اختلاف اين صفات را دارا نباشد.
فخر رازى گفته: يأس از رحمت الهى حاصل نشود مگر وقتى که انسان معتقد باشد که ذات احديت سبحانى قدرت مطلقه ندارد، يا عالم به جميع معلومات نباشد؛ يا بخيل باشد؛ و هر يک از اين سه موجب کفر است و يأس هم متوقف به يکى از آنها، پس نوميدى وقوع نيابد مگر کسى که کافر باشد.
تنبيه: آيه شريفه دلالت دارد بر آنکه فاسق از رحمت الهى نوميد نباشد، بلکه اميدوار باشد و علامت راجى حسن طاعت است، زيرا رجاء سه مرتبه دارد: اول- شخصى که حسنه نمايد و اميد دارد قبول آن را به درگاه الهى. دوم- کسى که سيئه نموده و اميدوار است آمرزش آن را. سوم- شخص کذاب مغرور منهمک در معاصى و مصر به مناهى با اين حال مغفرت را تمنا دارد.
در ارشاد القلوب- شخصى خدمت حضرت صادق عليه السّلام عرض کرد:
انّ قوما من شيعتکم يعملون بالمعاصى و يقولون نرجوا فقال عليه السّلام کذبوا،
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 258.
جلد 6 - صفحه 281
ليسوا من شيعتنا، کلّ من رجا شيئا عمل له فو اللّه ما من شيعتنا الّا من اتّقى اللّه «1» عرض کرد: جماعتى از شيعيان شما معاصى را بجاى آورند و مى‌گويند اميدواريم.
حضرت فرمود: دروغ گويند، نيستند از شيعيان ما آنکس که اميد به چيزى دارد، عملى براى آن نمايد. پس قسم به خدا نيست شيعه ما از شماها مگر کسى که بپرهيزد خدا را از ارتکاب معاصى.