تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ إِنَّما أَشْکُوا بَثِّي وَ حُزْنِي إِلَى اللَّهِ وَ أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ (86)
قالَ إِنَّما أَشْکُوا بَثِّي وَ حُزْنِي إِلَى اللَّهِ: گفت يعقوب در جواب ايشان جز
جلد 6 - صفحه 278
اين نيست که شکايت مى‌کنم شدت غم و کثرت همّ خود را به خداى تعالى. يا حزن و احتياج خود را به درگاه الهى عرضه دارم و من از شما با شما شکايت نمى‌کنم؛ زيرا شکايت با شما «شکوى الجريح الى الغربان و الرّخم» باشد. حاصل آنکه شکايت نمى‌کنم آنچه به من وارد شده به شما و غير شما تا منع کنيد به سبب تسليت دادن، بلکه ملتجى هستم بدرگاه الهى و متضرع باشم به بارگاه سبحانى در دفع آن. و بيت الاحزانى ترتيب داده در آنجا رفت و با کسى سخن نگفت و از آسايش دست کشيد. وَ أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ: و مى‌دانم از جانب خداى تعالى آنچه را که شما نمى‌دانيد.
ابن عباس گويد: «1» يعنى من دانم که خواب يوسف صحيح و واقع شود، يا من مى‌دانم از رحمت او و حسن ظن من به او که مرا از آنجا که ندانم فرج آيد.
نزد بعضى به الهام الهى دانست.
نزد جمعى جبرئيل در خواب به او گفت يوسف زنده است.
در کافى شريف از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که «2» يعقوب عليه السّلام چون بنيامين از او رفت، ندا نمود: اى پروردگار من، آيا رحم نمى‌فرمائى مرا، چشم مرا بردى و پسر مرا بردى. خداى تعالى وحى فرمود: اگر بميرانم يوسف و بنيامين را، هرآينه زنده گردانم آن دو را براى تو تا آنکه جمع فرمايم بين شما، و لکن ياد بياور گوسفندى را که ذبح و بريان نمودى و خوردى و فلان و فلان در همسايگى تو روزه و از آن طعام به او چيزى نرساندى.
رفع شبهه: اگر گويند ترک صبر و جزع شايسته مقام انبياء نيست؟
جواب آنکه: يعقوب عليه السّلام مبتلا و ممتحن شد در باره يوسف به امرى که احدى قبل از او مبتلا نشد، زيرا خداى تعالى فرزندى مانند يوسف که احسن و اکمل و اجمل تمام مردم و افضل و اعلم عصر خود با نهايت عفت بود، به وى عطا کرد. پس واقعه عجيبى و مصيبت غريبى پيش آمد، زيرا فقدان يوسف به
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 258.
«2» کافى ج 2 ص 666 و 667.
جلد 6 - صفحه 279
مرض و موت نبود تا بکل مأيوس باشد، بلکه مفقود شد به طورى که قطع به هلاک او نداشت تا نااميد شود، و نشانه‌اى از او نبود تا اميد نجات و سلامتى داشته باشد. متردد الفکر بين اين دو مرحله بود که غايت اضطراب و نهايت التهاب انسانى، و تحمل آن کمال دشوارى است و گاهى بر شخص حزن و اندوهى وارد گردد که مالک رد و قادر بر دفع آن نيست. و لذا احدى از حزن و بکاء نهى نشده، بلکه از لطمه زدن و جامه دريدن و روى خراشيدن و به زبان چيزى ناشايسته گفتن نهى گرديده.
و پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نزد فوت پسرش ابراهيم گريه نمود و فرمود: «العين تدمع و القلب يخشع و لا يقول (اقول) ما يسخط الرّب» «1» چشم اشک ريزد و قلب شکسته، و نگويم چيزى که سخط پروردگار باشد. و حال آنکه آن سرور پيشواى عالم است در جميع فضايل و خصايل. و ايضا صبر در مصيبت و پنهان داشتن حزن، از مندوبات، و پيغمبران را واجب نيست اجتناب از آن؛ بسيارى رها کنند، و عده‌اى بجاى آرند، و برايشان لومى و ذمى و عقابى نبود.
در کتاب النبوه از حضرت باقر عليه السّلام مروى است که «2» يعقوب عليه السّلام درخواست نمود از درگاه الهى هبوط ملک الموت را. پس دعوتش اجابت شد. پرسيد: چه حاجت دارى؟ يعقوب گفت: آيا در ارواح، روح يوسف را بينى؟ گفت: نه. پس يعقوب عليه السّلام دانست يوسف زنده است؛ لذا فرمود: