«فَصَلَتِ» يعنى فاصله گرفت. «فَصَلَتِ الْعِيرُ» يعنى کاروان از مصر فاصله گرفت. «تُفَنِّدُونِ»
جلد 4 - صفحه 280
از ريشه «فند» به معنى ناتوانى فکر و سفاهت است.
يعقوب نگران بود که اطرافيانش نسبت بى‌خردى به او دهند و فرمود: «لَوْ لا أَنْ تُفَنِّدُونِ»، ولى با کمال تأسّف اطرافيان و بعضى اصحاب پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله اين نسبت را به آن حضرت دادند، آنجا که در آستانه رحلت فرمود: قلم و کاغذ بياوريد تا چيزى بگويم و ثبت شود که اگر به آن عمل کنيد، هرگز گمراه نشويد! يکى گفت: «ان الرجل ليهجر» «1» پيامبر هذيان مى‌گويد و نگذاشتند چيزى نوشته شود.
سؤال: چگونه است که تنها يعقوب بوى يوسف را درک مى‌کند؟ «إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ»
پاسخ: هيچ مانعى ندارد، همان گونه که انبيا، وحى را درک مى‌کنند و ما آن را درک نمى‌کنيم، در بقيه امور نيز آنان چيزى را بيابند که ما نمى‌يابيم. مگر در آستانه‌ى جنگ خندق، به هنگام کندن خندق، رسول اکرم صلى الله عليه و آله از جهش برقى که از اصابت کلنگ به سنگى نمايان شد، نفرمود: در اين برق سقوط امپراطورى‌ها را ديدم؟ امّا بعضى از افراد ضعيف الايمان گفتند:
پيامبر از ترس خود، دور شهر خندق مى‌کند، ولى با هر ضربه و جرقّه‌اى، از سقوط يک رژيم و حکومتى و پيروزى خود وعده مى‌دهد!
در شرح نهج‌البلاغه مرحوم خويى آمده است: براى امام معصوم، عمود نورى است که چون خدا اراده کند، امام با نگاه به آن، آينده را مى‌بيند وگاهى نيز مثل مردم عادى است.
زمصرش بوى پيراهن شنيدى
چرا در چاه کنعانش نديدى
بگفت: احوال ما برق جهان است
گهى پيدا و ديگر دم، نهان است
گهى بر طارم اعلى نشينيم
گهى تا پشت پاى خود، نبينيم
شايد مراد از «بوى يوسف» خبر تازه‌اى از يوسف باشد. اين مسئله امروزه در دنياى علم، به «تله پاتى» يعنى انتقال فکر از نقاط دور دست، مشهور شده وبه عنوان يک مسئله مسلّم علمى درآمده است. يعنى کسانى که پيوند نزديکى با هم دارند و يا داراى قدرت روحى خاص هستند، همين که مسئله‌اى در گوشه‌اى از جهان براى شخصى پيش آيد او نيز در گوشه‌اى
«1». صوارم‌المهرقه، ص 224.
جلد 4 - صفحه 281
ديگر از جهان آن را درمى‌يابد.
شخصى از امام باقر عليه السلام سؤال کرد: گاهى بدون جهت قلبم را غم فرا مى‌گيرد، به نوعى که اطرافيان مى‌فهمند. امام فرمود: مسلمانان در آفرينش از يک حقيقت و طينت هستند، همين که حادثه‌ى تلخى براى يکى از آنان اتفاق بيافتد، ديگرى در سرزمين و منطقه‌اى ديگر غمناک مى‌شود. «1»
اگر استشمام بوى يوسف را مربوط به قواى شامّه بدانيم، بايد به عنوان يک امر خارق‌العاده و معجزه پذيرفت که يعقوب بويى را از دور استشمام مى‌کند.
در ايّام تجاوز عراق به جمهورى اسلامى ايران که مردم به فرمان امام خمينى قدس سره در جبهه‌هاى غرب و جنوب حاضر بودند، بنده نيز در خدمت شهيد آيةاللَّه اشرفى اصفهانى که حدود نود سال داشت، در عمليات «مسلم‌بن‌عقيل» بودم. ايشان بارها در شب حمله به من فرمود: من بوى بهشت را مى‌يابم، ولى من هرچه بو کشيدم چيزى نيافتم!.
آرى، کسى که نود سال در علم و تقوا و زهد و تهجّد بوده، مى‌تواند احساسى داشته باشد که ديگران نداشته باشند. همانگونه که پيشگويى ايشان که گفتند: من چهارمين شهيد محراب خواهم بود، عملى شد!. «2»
به هر حال ممکن است مراد از بوى بهشت، يک بوى عرفانى باشد. نظير شيرينى مناجات که يک مزه معنوى است. و ممکن است بوى طبيعى باشد، ليکن هر شامه‌اى لايق استشمام آن نيست. نظير امواج راديويى که در فضاست، ليکن هر راديويى تمام آنها را نمى‌گيرد.