آیه ۹۴ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۹۴ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۶

وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلَا أَن تُفَنِّدُونِ

هنگامی که کاروان (از سرزمین مصر) جدا شد، پدرشان [= یعقوب‌] گفت: «من بوی یوسف را احساس می‌کنم، اگر مرا به نادانی و کم عقلی نسبت ندهید!»

معنی کلمات و عبارات
«فَصَلَتْ»: جدا شد. حرکت کرد. «لاَجِدُ»: واقعاً احساس می‌کنم. به حقیقت می‌یابم. «ریحَ»: رائحه. بو. «تُفَنِّدُونِ»: مرا کوتاه فکر و کم‌خرد می‌نامید. از ماده (فند) به معنی تباهی رأی و ضعف عقل. «لَوْ لآ أَن تُفَنِّدُونِ»: اگر مرا بی‌خرد و بی‌فکر ندانید. جمله شرطیّه است و جواب آن می‌تواند (إِنّی لاَجِدُ ریحَ یُوسُفَ) باشد، که معنی آن گذشت، و یا این که جواب آن محذوف بوده و مثلاً (لاَنْبَأْتُکُمْ عَن یُوسُفَ بِأَکْثَرَ مِنَ الشُّعُورِ وَ الْوِجْدانِ) باشد. یعنی: بیش از احساس و دریافت درون درباره یوسف به شما می‌گفتم و از او خبر می‌دادم. یا این که جمله (لَوْلا أَن تُفَنِّدُونِ) به معنی إِلاّ أَنَّکُمْ تُفَنِّدُونِ. یا: لَوْلاهُ لَصَدَّقْتُمُونِی می‌باشد. یعنی: امّا شما مرا ابله و گول می‌دانید. اگر چنین نبود تصدیقم می‌کردید.
نزول
نکات آیه
۱- کاروان فرزندان یعقوب با سوغاتى ارزشمند و دلیلى روشن بر سلامت یوسف(ع) ، از مصر به سوى کنعان حرکت کردند. «اذهبوا بقمیصى هذا ... و لما فصلت العیر» «فصلت» از مصدر «فصول» گرفته شده است و «فصول» به معناى خارج شدن و جدا گشتن مى باشد. ۲- یعقوب(ع) از فاصله اى دور (از کنعان تا مصر) بوى یوسف(ع) را از پیراهن او استشمام کرد. «و لما فصلت العیر قال أبوهم إنى لأجد ریح یوسف» جمله «قال أبوهم ...» جواب شرط «لما فصلت ...» است و از این رو مى رساند که شنیدن بوى یوسف(ع) با بودن پیراهن همراه قافله مرتبط بوده است. و از آن جا که آن قافله هنوز در نزدیکى مصر بود، معلوم مى شود یعقوب(ع) از فاصله اى بسیار دور بوى یوسف(ع) را از پیراهنش احساس کرد. ۳- یعقوب(ع) هم زمان با حرکت فرزندانش از مصر ، یافته خویش (شنیدن بوى یوسف) را براى اطرافیانش ابراز کرد. «و لما فصلت العیر قال أبوهم إنى لأجد ریح یوسف» ۴- شامّه معجزه آساى یعقوب(ع) و کرامت او در شنیدن بوى یوسف(ع) از راه بسیار دور «و لما فصلت العیر قال أبوهم إنى لأجد ریح یوسف» ۵- هر یک از انسانها داراى بویى مخصوص به خویش «إنى لأجد ریح یوسف» ۶- گسترش بوها محدود نیست و مى تواند از منبع آن تا فاصله هاى بسیار دور انتشار یابد. «و لما فصلت العیر قال أبوهم إنى لأجد ریح یوسف» ۷- خانواده یعقوب ، اظهارات او را درباره زنده بودن یوسف(ع) ، انکار مى کردند. «قال أبوهم ... لولا أن تفنّدون» روشن است که جمله «إنى لأجد ...» نمى تواند بیانگر جواب «لولا ...» باشد ; زیرا یعقوب(ع) را چه به سستى اندیشه متهم مى کردند یا نمى کردند، بوى یوسف(ع) را شنیده بود. بنابراین جواب شرط محذوف است و قرینه هاى حالى و مقامى مى تواند مؤید این احتمال باشد که جواب شرط جمله اى است نظیر «لما کذبتمونى و ...» (مرا تکذیب نمى کردید و نزدیک بودن وصال یوسف(ع) را باور مى کردید). ۸- سست شدن عقل و خرد بر اثر پیرى و کهنسالى ، اتهام خانواده یعقوب به آن حضرت «لولا أن تفنّدون» «فَنَد» به معناى فساد عقل بر اثر پیرى است و «تفنید» (مصدر تفنّدون) ; یعنى ، کسى را به خاطر پیرى و فرتوتى سست اندیشه شمردن (کشاف). ۹- بى ادبى و جسارت بستگان یعقوب در برخورد با او «لولا أن تفنّدون» ۱۰- ترور شخصیت یعقوب(ع) از ناحیه بستگان و اطرافیانش «لولا أن تفنّدون» ۱۱- زندگانى عالمان در میان نادانان رنج آور و مشکل است. «إنى لأجد ریح یوسف لولا أن تفنّدون» ۱۲- در سفر سوم فرزندان یعقوب به مصر براى جست و جو از یوسف(ع) و بنیامین ، تنها برخى از آنان راهى آن سفر شدند. «یبنىّ اذهبوا ... و لما فصلت العیر قال أبوهم ... لولا أن تفنّدون» جمله «قال أبوهم ...» گویاى این است که گوینده ; یعنى، یعقوب(ع) پدر مخاطبان است. براین اساس مخاطبان یعقوب(ع) در جمله «لولا أن تفنّدون» فرزندان اویند و این مى رساند که برخى از فرزندانش براى جست و جوى یوسف(ع) و بنیامین (یبنىّ اذهبوا) به مصر رفتند و برخى از آنان نزد پدر ماندند.
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۱۳- «عن أبى عبدالله(ع) قال: ... ان ابراهیم لما اُوقدت له النار أتاه جبرئیل(ع) بثوب من ثیاب الجنة ... فلما حضر ابراهیم الموت جعله فى تمیمة و علّقه إسحاق على یعقوب، فلما ولد یوسف(ع) علّقه علیه فکان فى عضده ... فلما أخرجه یوسف بمصر من التمیمة وجد یعقوب ریحه و هو قوله: «إنى لأجد ریح یوسف ...» فهو ذلک القمیص الذى أنزله الله من الجنة ... ; [منبع: کافى، ج ۱، ص ۲۳۲، ح ۵ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۶۳، ح ۱۸۷.] از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمود: ... چون براى سوزاندن ابراهیم(ع) آتش افروخته شد، جبرئیل پیراهنى از پیراهنهاى بهشتى براى او آورد ... آن گاه که مرگ ابراهیم(ع) فرا رسید ابراهیم(ع) آن را در جلدى قرار داد و به عنوان حِرز بر اسحاق و اسحاق هم بر یعقوب آویخت و چون یوسف متولد شد، یعقوب [آن را] بر یوسف آویخت و آن بر بازوى یوسف بود ... پس چون یوسف آن پیراهن را در مصر از جلد بیرون آورد، بوى آن به مشام یعقوب رسید و این است سخن یعقوب: «إنى لأجد ریح یوسف ...». پس پیراهن یوسف همان پیراهنى است که خداوند از بهشت فرو فرستاد...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۸)
  • برخورد اهانتامیز فرزندان یعقوب(علیه السلام) با ان حضرت+۲ آیه
  • هر یک از انسانها، دارای بویی مخصوص به خویش
  • پیراهن یوسف، دارای بوی مخصوص به یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • استشمام بوی یوسف(علیه السلام) از پیراهن وی از جانب یعقوب(علیه السلام) بهطور خارقالعاده از فاصلهای دور+۱ آیه
  • یعقوب(علیه السلام) پدر یوسف(علیه السلام)+۴ آیه
  • تهمت گمراهی به یعقوب(علیه السلام)، از سوی فرزندانش+۲ آیه
  • انکار حیات و زنده بودن یوسف(علیه السلام)، از سوی خانواده یعقوب+۱ آیه
  • باور به زنده بودن یوسف(علیه السلام)، خطای دیرینه یعقوب(علیه السلام)، از نگاه بستگان ان حضرت و اصرار بر ان، نشانه کژاندیشی+۱ آیه
  • سخنان یعقوب(علیه السلام) در باره یوسف(علیه السلام)، نشیت گرفته از علم و اگاهی ان حضرت+۲ آیه
  • سؤال تقریری و نکوهشی یعقوب(علیه السلام) از فرزندانش، پس از بینایی خود و روشن شدن حیات یوسف(علیه السلام)درباره برخورداری خود از علوم خدا دادی+۱ آیه
  • سؤال تقریری و نکوهشی یعقوب(علیه السلام) از فرزندانش (پس از بینایی خود و روشن شدن حیات یوسف(علیه السلام)) درباره برخورداری خود از علوم خدادادی+۱ آیه
  • شفا یافتن یعقوب(علیه السلام) به صورت اعجاز به وسیله پیراهن یوسف(علیه السلام) پس از بازگشت بینایی به وی+۱ آیه
  • شفای نابینایی چشم یعقوب(علیه السلام)، با انداختن پیراهن یوسف(علیه السلام) بر چهره او+۱ آیه
  • حسّ بویایی در انسان راهی برای شناخت و ادراک وی
  • یعقوب(علیه السلام) برخوردار از دانشی ویژه و عطا شده از سوی خداوند+۳ آیه
  • طلب امرزش از خداوند، برای گناهان و لغزشها، در خواست فرزندان یعقوب(علیه السلام) از ان حضرت+۱ آیه
  • طلب امرزش از خداوند برای فرزندان، در اینده نزدیک، وعده یعقوب(علیه السلام) به فرزندانش و پاسخی به درخواست انان+۲ آیه
  • استشمام بوی یوسف(علیه السلام) از سوی یعقوب(علیه السلام)به هنگام فاصله گرفتن کاروان فرزندانش از مصر+۱ آیه
  • بازگشت کاروان کنعان از مصر همراه با پیراهن یوسف(علیه السلام)
  • استشمام بوی پیراهن یوسف(علیه السلام) از سوی یعقوب(علیه السلام) پس از حرکت کاروان کنعان از مصر
  • خبر دادن یعقوب(علیه السلام) از زنده بودن یوسف(علیه السلام)از کرامات وی+۲ آیه
  • استشمام بوی یوسف(علیه السلام) از سوی یعقوب(علیه السلام)هم زمان با حرکت فرزندانش از مصر، کرامتی از ان حضرت
  • درخواست فرزندان یعقوب از پدر، برای امرزش طلبی گناهان خویش+۱ آیه
  • بازگشت کاروان کنعان از مصر، همراه با پیراهن یوسف علیه السلام
  • معاشرت ناپسند فرزندان یعقوب با پدر خویش+۲ آیه
  • شفای کوری یعقوب علیه السلام با زدن پیراهن یوسف علیه السلام بر چشمان وی معجزهای الهی
  • بینا شدن یعقوب علیه السلام به وسیله پیراهن یوسف علیه السلام، معجزهای برای وی
  • امرزشخواهی یعقوب علیه السلام برای فرزندان خود، نزد خداوند+۲ آیه
  • نسبت گمراهی و کج اندیشی به یعقوب علیه السلام از سوی فرزندانش، در مورد محبت شدید به یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • امید یعقوب علیه السلام به وصال یوسف علیه السلام+۳ آیه
  • شامه معجزهاسای یعقوب علیه السلام و کرامت او در استشمام بوی یوسف علیه السلام از راه بسیار دور+۱ آیه
  • ملامت یعقوب علیه السلام در مورد یوسف علیه السلام، از سوی فرزندان+۲ آیه
  • نسبت گمراهی و کج اندیشی به یعقوب علیه السلام از سوی فرزندانش، در مورد محبت شدید به یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • بیادبی و جسارت پسران یعقوب، در برخورد با ان جناب+۱ آیه
  • بهرهمندی یعقوب علیه السلام از دانش ویژه خدادادی+۳ آیه
  • علم ویژه یعقوب علیه السلام به خداوند و صفات او+۲ آیه
  • پیراهن یوسف علیه السلام از فاصلهای دور، سبب استشمام بوی ان حضرت از سوی یعقوب علیه السلام+۱ آیه
  • ادّعا و افترای برادران یوسف، مبنی بر گمراه بودن پدرشان، به دلیل علاقه بیشتر به یوسف علیه السلام+۳ آیه
  • بازگشت برادران یوسف از سفر مصر به سرزمین کنعان+۲ آیه
  • باقی ماندن برخی برادران یوسف نزد پدر و حضور بعضی در سفر سوم به مصر
  • احساس بوی یوسف علیه السلام در کنعان از جانب یعقوب علیه السلام در پی حرکت قافله از مصر+۱ آیه
  • یعقوب علیه السلام، پدر یوسف علیه السلام+۷ آیه
  • کاروان برادران یوسف، مامور بردن پیراهن یوسف علیه السلام برای یعقوب علیه السلام+۱ آیه
  • بوی یوسف علیه السلام به وسیله پیراهن، قابل استشمام از راه دور و به صورت غیرعادی برای یعقوب علیه السلام+۱ آیه
  • نابینا شدن یعقوب علیه السلام بر اثر فراق یوسف علیه السلام+۴ آیه
  • تهمت و نسبت گمراهی به یعقوب علیه السلام به دلیل محبّت شدید او به یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • تهمت گمراهی و سبک عقلی به یعقوب علیه السلام در مورد محبت شدید به یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • نقشه یوسف علیه السلام برای اوردن بنیامین به مصر+۱۵ آیه
واژه‌ها