تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِنَّ مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْکُمْ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ خاشِعِينَ لِلَّهِ لا يَشْتَرُونَ بِآياتِ اللَّهِ ثَمَناً قَلِيلاً أُولئِکَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ (199)
ترجمه
و همانا از اهل کتاب هر آينه کسى است که ميگرود بخدا و آنچه فرستاده شد بشما و آنچه فرستاده شد بايشان خشوع دارندگان از براى خدا مبادله نمى‌کنند بآيت‌هاى خدا بهاى اندک را آنگروه مر ايشان را است مزدشان نزد پروردگارشان همانا خداوند زود حساب است.
تفسير
در منهج از جابر و قتاده و ابن عباس روايت نموده که چون نجاشى که پادشاه حبشه بود وفات نمود پيغمبر (ص) اصحاب را براى نماز بر او احضار فرمود و در بقيع خداوند حجاب‌ها را از برابر چشم آن حضرت برداشت و جنازه او را مشاهده فرمود منافقان گفتند پيغمبر (ص) نماز مى‌گذارد بر کسيکه از ترسايان حبشه است و هرگز او را نديده با آنکه او در خفيه ايمان آورده بود لذا اين آيه نازل شد و مراد از ما انزل اليکم قرآن است و از ما انزل اليهم تورية و انجيل و خاشعين حال است از اهل کتاب و خشوع فروتنى نيست که موجب آن ترس باشد و اثر آن در قلب و چشم و صوت ظاهر شود بخلاف خضوع که اثر آن در بدن ظاهر ميشود و مراد از ثمن قليل رسوم و رياست معدود محدود و ساير زخارف دنياى دنى است که احبار و رهبانان يهود و نصارى دل خودشان را بآنها خوش نموده بودند و براى بدست آوردن و از دست ندادن آنها در کتاب آسمانى خودشان تحريف مينمودند و تغيير مى‌دادند و در آيات سابقه مکرر باين معنى اشاره شده است باستثناى بعضى که مخالف با هوا و مطيع امر مولى بودند و کتمان حق نمى‌کردند و حق را بر دنيا و ما فيها ترجيح مى‌دادند که خداوند وعده فرموده اجر آنها را دو مرتبه عطا فرمايد آنجا که فرموده اولئک يؤتون اجرهم مرتين حقير عرض ميکنم انصاف آنستکه ايمان آنها هم دو برابر ايمان سايرين ارزش داشته چون اقبال آنها باسلام موجب اقبال اهل ملتشان باسلام و ادبار آنها موجب ادبار سايرين بوده بعلاوه قبول اسلام آنها موجب زوال تمام حيثيات دنيوى ايشان بوده مانند عبد اللّه سلام که از علماء بزرگ يهود بود و
جلد 1 صفحه 557
سلامت نفس او موجب قبول اسلام شد و فضيلت اخلاقى او بر ارباب خرد مسلم است و خداوند زود حساب است چون بجزئى و کلى اعمال عباد علم دارد و قدر و قيمت و ميزان جزاء آنها را ميداند و هر چه بخواهد مرحمت فرمايد موجود دارد و انتظار چيزى را ندارد و کرم نامتناهى دارد لذا در آن واحد بحساب تمام خلايق ميرسد و جزاى همه را عنايت مى‌فرمايد و شايد نکته تعبير بسرعت حساب در اين مقام اشاره بعرض حقير باشد که خداوند فرموده حساب کار در دست ما هست ما ميدانيم اين قبيل اشخاص چقدر نفس کشى و حق شناسى نموده‌اند و اسلام اينها با سايرين چقدر تفاوت دارد و اللّه اعلم.