اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن‌َّ مِن أَهل‌ِ الکِتاب‌ِ لَمَن يُؤمِن‌ُ بِاللّه‌ِ وَ ما أُنزِل‌َ إِلَيکُم وَ ما أُنزِل‌َ إِلَيهِم خاشِعِين‌َ لِلّه‌ِ لا يَشتَرُون‌َ بِآيات‌ِ اللّه‌ِ ثَمَناً قَلِيلاً أُولئِک‌َ لَهُم أَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم إِن‌َّ اللّه‌َ سَرِيع‌ُ الحِساب‌ِ (199)
و بدرستي که بعض اهل کتاب از يهود و نصاري هر آينه کساني هستند که ايمان بخدا و وحدانيت او آوردند و بآنچه بر شما مسلمين نازل شده از قرآن و دستورات اسلامي و آنچه بر آنها نازل شده از تورات و انجيل و دستورات موسي و عيسي در حالي که با کمال خشوع در پيشگاه خداوندي هستند و بواسطه منافع جزئيه دنيوي دست از آيات الهي برنميدارند اينها اجرشان نزد خدا محفوظ است و خداوند
جلد 4 - صفحه 468
بکمال سرعت بحساب آنها ميرسد و آنها را در زحمت حساب نمياندازد.
چون در آيات قبل مذمّت از اهل کتاب و کفر و عناد آنها و مورد عذاب و سخط الهي بيان شده بود لذا در اينکه آيه کانّه استثنايي بيان فرموده که تمام اهل کتاب اينکه نحو نيستند بلکه بعضي از آنها که بشرف اسلام مشرف شدند و اعتراف بحق نمودند و اقرار به اينکه در کتب انبياء سلف که بشارات بوجود حضرت محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و دين او داده نمودند و براي منافع جزئيه از جاه و مال کتمان نکردند و از روي حقيقت با کمال خشوع متوجه دين حق شدند اجر آنها ضايع نميشود و بزودي بآنها ميرسد مثل نجاشي و عبد اللّه سلام و غير اينها.
لذا ميفرمايد وَ إِن‌َّ مِن أَهل‌ِ الکِتاب‌ِ بعضي گفتند شأن نزولش در مورد نجاشي بوده که در حبشه ايمان آورد و خدمت پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم نرسيد و وفات کرد و همان روز وفاتش در حبشه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در مدينه بر جنازه او نماز خواند.
و بعضي گفتند در مورد چهل نفر از نصاري نجران و سي و دو نفر از حبشه و هشت نفر از روم که بشرف اسلام مشرف شدند و از نصاري بودند.
و بعضي گفتند درباره عبد اللّه سلام و جماعتي که با او از يهود اسلام آوردند و هر چه باشد آيه عام است شامل هر يهودي و نصراني و مجوسي که اسلام آورد ميشود، بلکه بتنقيح مناط قطعي شامل هر کافر و مشرکي ميشود که بشرف اسلام مشرف شود.
لَمَن يُؤمِن‌ُ بِاللّه‌ِ ايمان بخدا، اقرار بوحدانيت او و صفات ذاتيه و فعليه و سلبيه و بعدل او است و چون جميع طبقات کفر خالي از شرک يا در ذات يا صفات يا افعال نيستند ايمان بخدا را مقدم ذکر فرمود.
وَ ما أُنزِل‌َ إِلَيکُم از قرآن و احکام از واجبات، و محرمات و ساير قوانين اسلامي از عقائد و اخلاقيات و مواعظ و غيرها، نظر به اينکه کلمه ما عموم دارد
جلد 4 - صفحه 469
يعني آنچه بر شما مسلمين نازل شده.
وَ ما أُنزِل‌َ إِلَيهِم بتوسط انبياء قبل از موسي و عيسي و ساير انبياء.
خاشِعِين‌َ لِلّه‌ِ گذشت خشوع راجع بقلب است و خضوع راجع بجوارح.
لا يَشتَرُون‌َ بِآيات‌ِ اللّه‌ِ ثَمَناً قَلِيلًا تعريض بر ساير اهل کتاب است که با اينکه حقّانيت دين اسلام را فهميدند و بشارات را در کتب خود ديدند براي يک منافع جزئيه دنيويه از جاه و مال کتمان کردند و ايمان نياوردند.
أُولئِک‌َ لَهُم أَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم البته اجر آنها که دست از منافع شخصيه برداشتند و بشرف اسلام مشرف شدند با اينکه
(الاسلام يجب‌ّ ما قبله)
خداوند از گذشته‌هاي آنها صرف نظر نمود و بسعادت دارين آنها را رسانيد.
إِن‌َّ اللّه‌َ سَرِيع‌ُ الحِساب‌ِ خداوند زود اجر بنده‌گان را ميدهد و چون خداوند لا يشغله شيئي عن شيئي فرداي قيامت در طرفة العين قدرت دارد بحساب جميع رسيدگي کند و نسبت بمؤمنين سريع الحساب است، لکن در حق کفار و معاندين بسيار سخت گيري ميکند که اينکه هم يک نوع از عذاب آنها است بسا هزار سال بايد حساب پس دهند.