اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا اصبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللّه‌َ لَعَلَّکُم تُفلِحُون‌َ (200)
اي کساني که ايمان آورديد صبر را پيشه خود قرار دهيد و مصابره کنيد و مرابطه نمائيد و از خدا بپرهيزيد باشد که شما رستگار شويد.
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا خطاب بجميع گرونده‌گان بدين مقدس اسلام چه از مشرکين يا اهل کتاب باشند پس از تشرف بشرف ايمان چهار امر لازم الاجراء دارند 1- امر بصبر اصبِرُوا و صبر يا در بلاء و مصائب است بايد بدانند که اگر
جلد 4 - صفحه 470
از جانب خدا است موافق حکمت است و عين صلاح و اگر از جانب خود او است بايد خودداري کند تا گرفتار نشود، و اگر از جانب غير است اگر قدرت بر دفع آن دارد دفع کند و اگر ندارد حواله بقادر متعال نمايد خدا تلافي ميکند و انتقام ميکشد و يا صبر بر مشقّت عبادت است بايد بداند که عبادت هر چه مشقّتش بيشتر باشد اجر او زيادتر
(افضل الاعمال أحمزها)
و يا صبر بر ترک معصيت بايد بداند که معصيت علاوه بر استحقاق عقوبت اخروي متضمّن ضررهاي بسيار دنيوي است: ضعف ايمان، سياهي قلب، تسلّط شيطان، سلب توفيق، دچار بليّات، قساوت قلب، حبس دعاء، زوال نعمت، کوتاهي عمر، امراض جسمي و روحي، رنجش خاطر پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ائمّه اطهار عليه السّلام و مضرات ديگر.
2- مصابره وَ صابِرُوا و آن صبر در مقاومت بر دشمن و طرف است که تعبير بشجاعت و قوّت قلب ميکنند و اينکه هم دو قسم است: يکي در مقابل اعداء دين از کفار و مشرکين و يکي هم در مقابل هواهاي نفسانيه و زخارف دنيويه و خطورات و وساوس شيطانيه جنّيه و انسيه که تعبير بجهاد اکبر ميکنند.
3- مرابطه وَ رابِطُوا که عبارت از اينست که جمعي از مؤمنين در سر حدات ممالک اسلامي کشيک کشند که دشمن حمله نکند.
4- تقوي وَ اتَّقُوا اللّه‌َ و شرح تقوي مفصلا و مکررا گذشته احتياجي نيست پس از انجام اينکه چهار با فرض ايمان اميد رستگاري دارند.
لَعَلَّکُم تُفلِحُون‌َ و اخبار در تفسير اينکه آيه شريفه بسيار است و في الجمله اختلاف مضموني دارد:
در بعضي صبر بر فرائض در اصبِرُوا و مصابره بر محرمات در صابِرُوا و در بعض ديگر بعکس تفسير شده، و جمع بين اينکه دو طائفه اينست که اگر فعل
جلد 4 - صفحه 471
طاعت و ترک معصيت بر انسان مشقت و زحمت دارد مصداق اصبِرُوا است و اگر خلاف هواي نفس است مصداق صابِرُوا است و علي اي‌ّ حال بيان مصداق است منافي با عموم نيست.
و در اخبار زيادي مرابطه را تفسير کردند در بودن با ائمه اطهار عليهم السلام يعني بايد حفظ امام و شؤنات آن و دفع دشمنان آن و اخذ فرمايشات آن و اطاعت آن و ترک مخالفت آن نمود و اينکه هم بيان مصداق است، چون حفظ امام حفظ دين اسلام و قرآن است.
و از اينکه بيان استفاده ميشود که مراد حفظ اسلام چه بزبان و چه بقلم و چه بمال و چه بقدرت و قوي و چه بعلم و عمل و چه بجنگ و دفاع باشد واجب و فرض است بلکه اعظم فرائض حفظ بيضه اسلام است هر کس هر چه ميتواند.
و الحمد للّه اوّلا و آخرا و ظاهرا و باطنا و صلّي اللّه علي محمّد و آله الطيبين و اللعن علي اعدائهم اجمعين پايان تفسير سوره آل عمران و پايان مجلد سوم اطيب البيان و قد وقع الفراق في يوم الاثنين في الرابع عشر من جمادي الاولي يوم وفات الصديقة الطاهرة سلام اللّه عليها و علي ابيها و بعلها و بنيها