تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ (200)
بعد از آن عموم مؤمنان را امر مى‌فرمايد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورديد به يگانگى خدا و نبوت پيغمبر و معاد و معتقدات حقه، اصْبِرُوا: صبر کنيد بر مشقّات طاعات و ورود مصائب و ناملايمات و در ترک محرمات، که صبر در طاعت و صبر در مصيبت و صبر از معصيت باشد، وَ صابِرُوا: و بردبارى کنيد در تحمل شدائد با دشمنان دين و شيطان و نفس اماره. اين تأکيد، شدت صبر است، يعنى در تمام امور صبر نمائيد. وَ رابِطُوا: و آماده باشيد براى مقاتله. مرابطه آنست که لشگر اسلام در سر حدات به دستور پيغمبر، مراکب و اسلحه را آماده و دفع دشمن نمايند.
در منهج- سلمان رضوان اللّه عليه از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده: هر که مرابطه نمايد يک شبانه روز در راه خدا، مانند کسى باشد که تمام ماه رمضان روزه و شبها به عبادت مشغول بوده و از نماز جدا نشود، مگر براى حاجت؛ و هر که را در راه خدا مرگ رسد، حق تعالى اجر او را مى‌افزايد تا به مرتبه‌اى که ميان اهل بهشت و جهنم حکم نمايد «2».
على بن ابراهيم قمى رضوان اللّه عليه از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده: اصبروا على المصائب و صابروا على الفرائض و رابطوا على الائمّة «3». فرمود:
صبر کنيد بر مصيبات، و صبر نمائيد بر واجبات، و مرابطه نمائيد با ائمه عليهم السّلام.
«1» نهج البلاغه، حکمت 300.
«2» سنن ترمذى، جلد 4، کتاب فضايل الجهاد، صفحه 188، حديث 1665.
«3» تفسير نور الثقلين، جلد اوّل، صفحه 353، حديث 599 (به نقل از تفسير على بن ابراهيم)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 339
روايت ديگر، فرمود: اصبروا على دينکم و صابروا عدوّکم ممّن يخالفکم و رابطوا امامکم «1». صبر نمائيد بر دين خود، و بردبارى نمائيد بر دشمن خود و کسانى که مخالفت کنند شما را، و مرابطه نمائيد امام خود را.
وَ اتَّقُوا اللَّهَ: و بترسيد و بيانديشيد خدا را از شرک و معاصى، لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ: براى آنکه رستگار شويد در دنيا و آخرت.
تنبيه: تقوا عبارت است از نگاهدارى نفس از آنچه موجب ضرر آخرت گردد، و سه مرتبه دارد:
1- نگهدارى نفس از عذاب دائم مخلد، به تصحيح عقايد حقه ايمانيه.
2- دورى از آنچه معصيت باشد از ترک واجبات يا بجا آوردن محرمات.
3- نگهدارى نفس از آنچه مشغول سازد قلب را از توجه به حق، و اين درجه خواص باشد. آيه شريفه جامع است تمام مکارم اخلاق و فوز به سعادات را.
در احاديث قدسيّه وارد شده: اصبروا على بلائى و صابروا على نعمائى و رابطوا دار اعدائى و اتّقوا محبّة سوائى لعلّکم تفلحون.
بردبارى نمائيد بر بلاهاى من، و صبر کنيد بر نعمتهاى من به شکرگزارى، و مرابطه نمائيد در خانه دشمنان من که دنياست، و بپرهيزيد محبت غير من را تا رستگار شويد.
خاتمه: پيرمردى از صلحا به مکه مى‌رفت. در اثناى راه، سوارى اعراب از او پرسيد: يا شيخ کجا مى‌روى؟ گفت: بيت اللّه. اعرابى گفت: راه زياد، تو هم پيرمرد ضعيف، چگونه پياده مى‌روى؟ گفت: چند مرکب دارم. اعرابى گفت:
نمى‌بينم! شيخ گفت: 1- مرکب صبر، براى مشقات و شدائد. 2- مرکب شکر، براى ايصال نعم. 3- مرکب رضا، براى قضاى الهى. 4- زمانى که نفس من خواهش چيزى کند، مى‌دانم بقيه عمر من کمتر از گذشته است، لذا
«1» تفسير عياشى، جلد اوّل، صفحه 212، حديث 181.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 340
اعتنا به خواهش نکنم. اعرابى گفت: يا شيخ، تو سوارى و من پياده.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 341
«سورة النّساء»
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ اين سوره مبارکه مدنى است و نزد بعضى مکى است الّا قوله: إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها. و قوله: يَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيکُمْ فِي الْکَلالَةِ تا آخر، که اين دو آيه در مکه نازل شده «1».
عدد آيات آن: نزد شامى صد و هفتاد و هفت، و نزد کوفى صد و هفتاد و شش، و نزد غير آنها صد و هفتاد و پنج آيه مى‌باشد، اختلاف در دو آيه: أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ که کوفى، و: فَيُعَذِّبُهُمْ عَذاباً أَلِيماً که شامى است.
کلمات آن: سه هزار و پانصد و چهل کلمه.
حروف آن: شانزده هزار و پانصد و سى حرف است.
ثواب تلاوت: عياشى به اسناد خود از امير المؤمنين عليه السلام فرمود: هر که قرائت کند سوره نساء را در هر جمعه، مأمون شود از فشار قبر وقتى داخل قبر شود. «2» تذکره: ثواب مترتبه بر قرائت اين سوره و ساير سور قرآنى، مشروط است به
«1» در تفسير مجمع البيان نيز آيه به همين صورت نقل شده، و حال آنکه دو آيه مختلف است:
آيه 127 نساء- يَسْتَفْتُونَکَ فِي النِّساءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيکُمْ فِيهِنَ، آيه 176 نساء- يَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيکُمْ فِي الْکَلالَةِ.
«2» تفسير عيّاشى، جلد اوّل، صفحه 215، حديث اوّل.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 342
عمل آنچه منطوى در آنست از مأمورات و منهيات، و الّا به صرف قرائت، اينگونه مثوبات را واجد نخواهد بود، زيرا فرمايد: أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها و قوله: وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّکْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّکِرٍ*. پس بنابراين تدبر و تأمل، لازم باشد در تلاوت آيات و ترتب اثر و ثمر منتجه بر آن.
وجه انتظام: چون حق تعالى اختتام سوره آل عمران نمود به ذکر تقوى و فلاح بندگان که: وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ، پس افتتاح اين سوره نيز به ذکر تقوى فرمايد، چه آنجا امر به تقوى مخصوص آل عمران بود، لکن اينجا عام است جميع مکلفان را، لذا بر سبيل عموم به کليه مکلفين خطاب فرمايد:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ