اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن تَعجَب فَعَجَب‌ٌ قَولُهُم أَ إِذا کُنّا تُراباً أَ إِنّا لَفِي خَلق‌ٍ جَدِيدٍ أُولئِک‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا بِرَبِّهِم وَ أُولئِک‌َ الأَغلال‌ُ فِي أَعناقِهِم وَ أُولئِک‌َ أَصحاب‌ُ النّارِ هُم فِيها خالِدُون‌َ «5»
و اگر شما تعجب ميکني از اينکه کفار بجا است جاي تعجب است قول آنها که ميگويند آيا زماني که ما خاک شديم آيا البته هر آينه خلقت تازه‌اي پيدا ميکنيم.
توضيح کلام اينکه تغيير شيئي بشيئي سه نحوه است: 1- تغيير اوصاف و اعراض با حفظ حقيقت مثل اينکه صحيح مريض شود، جاهل عالم گردد. کافر مؤمن شود، سفيد سياه شود و امثال اينها.
2- انقلاب است که نوع تغيير کند با حفظ جنسيت مثل اصحاب سبت که ميفرمايد فَقُلنا لَهُم کُونُوا قِرَدَةً خاسِئِين‌َ بقره آيه 61 اعراف آيه 166. بلکه بسياري در باطن بصورت حيوانات هستند و لو در ظاهر بصورت انسان و در بسياري از مواقع بتوسط ائمه اطهار پرده برداشته ميشد و بواطن آنها ظاهر ميگرديد و فرداي قيامت هم يَوم‌َ تُبلَي السَّرائِرُ است طارق آيه 9. و مثل خمر خل‌ّ شود و غير اينها، 3- استحاله است که حقيقت شيئي بکلي حقيقت ديگري شود مثل نطفه علقه شود، علقه مضغه شود، مضغه لحم و استخوان شود و امثال اينها خداوندي که قدرت دارد خاک را انسان کند و انسان را خاک کند باز قدرت دارد خاک را انسان کند چنانچه ميفرمايد يا أَيُّهَا النّاس‌ُ إِن کُنتُم فِي رَيب‌ٍ مِن‌َ البَعث‌ِ فَإِنّا خَلَقناکُم مِن تُراب‌ٍ ثُم‌َّ مِن نُطفَةٍ ثُم‌َّ مِن عَلَقَةٍ ثُم‌َّ مِن مُضغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَ غَيرِ مُخَلَّقَةٍ الحج آيه 5 و ميفرمايد هُوَ الَّذِي خَلَقَکُم مِن تُراب‌ٍ ثُم‌َّ مِن نُطفَةٍ ثُم‌َّ مِن عَلَقَةٍ مؤمن آيه 66.
جلد 11 - صفحه 307
وَ إِن تَعجَب از اينکه با اينکه همه آيات و معجزات ايمان نميآورند فَعَجَب‌ٌ قَولُهُم از اينکه اينکه همه آثار قدرت را مشاهده ميکنند که از خاک و نطفه و علقه و مضغه انسان شدند باز ميگويند أَ إِذا کُنّا تُراباً که پوسيده شديم و خاک شديم مع ذلک أَ إِنّا لَفِي خَلق‌ٍ جَدِيدٍ دو مرتبه انسان ميشويم و مبعوث ميگرديم و ما را زنده ميکنند.
أُولئِک‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا بِرَبِّهِم وَ أُولئِک‌َ الأَغلال‌ُ فِي أَعناقِهِم وَ أُولئِک‌َ أَصحاب‌ُ النّارِ هُم فِيها خالِدُون‌َ اينها کساني هستند که کافر شدند بپروردگار خود و اينها غلهايي در گردنهاي خود دارند و اينها اصحاب آتش هستند.
أُولئِک‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا بِرَبِّهِم ممکن است مراد از کافر بپروردگار دهرية و طبيعيين باشند که منکر وجود حق هستند و تمام موجودات را مستند بطبيعت ميدانند چنانچه منکر معاد هم همين‌ها هستند و لکن کافر باللّه اقسام زيادي دارد مشرکين منکر توحيد حق هستند، مجسمه که خدا را جسم ميدانند مثل يهود و نصاري و بعض فرق عامه کافر باللّه هستند، کساني که صفات زائد قائلند کافر باللّه هستند، منکرين عدل که خدا را عادل نميدانند کافر باللّه هستند، حکمايي که خدا را علت ميدانند و انفکاک معلول را از علت محال ميدانند و لذا عالم را قديم ميدانند و سلب قدرت و اختيار ميکنند کافر باللّه هستند و اينکه آيه شريفه و لو بيان قسمت اول باشد لکن در حکم و عقوبات تمام شرکت دارند بلکه کافر برسول و مبدع در دين و منکر ضروريات دين و انکار امامت ائمه اثني عشر و لو اسم کفر بر آنها صادق نباشد قطعا ضلالت است بلکه بعض آنها کافر و نجس هستند
جلد 11 - صفحه 308
مثل نواصب و اشباه آنها و تمام مشمول هستند.
أُولئِک‌َ الأَغلال‌ُ فِي أَعناقِهِم ممکن است مراد از اغلال موانع قبول ايمان باشد مثل تقليد آباء، عصبيت، عناد، کبر، حب جاه، هواي نفس، حب دنيا، ملهيّات و امثال اينها. و ممکن است مراد اغلال آتشي فرداي قيامت باشد که ميفرمايد خُذُوه‌ُ فَغُلُّوه‌ُ ثُم‌َّ الجَحِيم‌َ صَلُّوه‌ُ ثُم‌َّ فِي سِلسِلَةٍ ذَرعُها سَبعُون‌َ ذِراعاً فَاسلُکُوه‌ُ إِنَّه‌ُ کان‌َ لا يُؤمِن‌ُ بِاللّه‌ِ العَظِيم‌ِ الحاقه آيه 30 الي 33. و نيز ميفرمايد إِذِ الأَغلال‌ُ فِي أَعناقِهِم وَ السَّلاسِل‌ُ يُسحَبُون‌َ فِي الحَمِيم‌ِ ثُم‌َّ فِي النّارِ يُسجَرُون‌َ مؤمن آيه 73. و غير اينها از آيات.
وَ أُولئِک‌َ أَصحاب‌ُ النّارِ هُم فِيها خالِدُون‌َ تفسيرش گذشت.