تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَحْمِلُ کُلُّ أُنْثى وَ ما تَغِيضُ الْأَرْحامُ وَ ما تَزْدادُ وَ کُلُّ شَيْ‌ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ «8» عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ الْکَبِيرُ الْمُتَعالِ «9» سَواءٌ مِنْکُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ وَ مَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَ سارِبٌ بِالنَّهارِ «10» لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ إِذا أَرادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ «11»
ترجمه
خدا ميداند آنچه را بارور ميشود هر زنى و آنچه را کم ميکند رحمها و آنچه را زياد مينمايد و هر چيزى نزد او داراى اندازه‌اى است
داناى نهان و آشکار است بزرگ بلند مرتبه است
يکسان است از شما کسيکه پنهان نمايد گفتار را و کسيکه آشکار کند و کسيکه مخفى شود در شب و کسيکه آشکار شود در روز
مر او را است تعقيب کنندگانى از پيش روى او و از پشت سرش که حفظ ميکنند او را بامر خدا همانا خدا تغيير نميدهد آنچه را در قومى است تا وقتى که تغيير دهند آنچه را در نفسهاى آنها است و چون خواهد خدا برساند بقومى بدى را پس نيست برگرداندنى مر آنرا و نباشد از براى آنها غير از خدا هيچ اختيار دارى.
تفسير
خداوند ميداند آنچه در ارحام امّهات است از ذکور و اناث و تمام و
جلد 3 صفحه 192
ناقص و حسن و قبيح و سعيد و شقى و ساير صفات و احوال آنها را و آنکه چند روز رحمها کم ميکنند از ميزان متعارف حمل که نه ماه است در نگهدارى طفل و زودتر فارغ ميشوند و چند روز زياد ميکنند و ديرتر فارغ ميشوند چنانچه در کافى و عيّاشى ره از صادقين عليهما السلام نقل نموده بعلاوه آنکه موجب زيادى آنستکه زن در مدّت حمل خون مى‌بيند هر چند روز که خون ديده بر نه ماه افزوده ميشود و اين مخصوص بحمل نيست هر چيزى از خوشى و ناخوشى و عزّت و ذلّت و فقر و ثروت و غيرها در علم خدا مقدّر است و ميزان معيّنى دارد که کم و زياد نميشود مگر خودش بخواهد که کم و زياد کند ميداند آنچه را که حس خلق ادراک نميکند و نهان از انظار است و آنچه را ادراک ميکند و مشهود است و بزرگ است که هر بزرگى کوچک است در برابر بزرگى او و مقهور است در جنب قدرت و عزّت و عظمت او بلکه نابود است در برابر بود او و بلندى و برترى و بالاترى دارد بذات خويش بر ماسواى خود فرق ندارد در علم او آنکه از افراد شما کسى پنهان کند گفتار خود را در باطنش و کسى آشکار کند سخن را براى ديگرى هر دو را کاملا ميداند و مى‌شناسد و نيز فرق ندارد براى او کسيکه از شما در شب تار بکنجى مخفى شود و کسيکه در روز روشن در ميان مردم راه برود هر دو را مى‌بيند و مى‌يابد بنحو اتمّ و اکمل از انحاء ديدن و يافتن قمّى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که يعنى سرّ و علانيه نزد او يکسان است و از براى خدا يا از براى آنکس که مخفى يا آشکار شده ملائکه‌اى است که از پى يکديگر در اطراف او گردش ميکنند براى حفظ او از خطرات وارده بر او از جلو رو و عقب سر دائره وار که شامل يمين و يسار هم هست اگر چه صريحا ذکر نشده بنابراين مراد از من بين يديه و من خلفه جوانب اربعه است و حفظ آن ملائکه او را بامر خدا است و براى آنستکه خدا اين مأموريت را بآنها داده در مناقب و قمّى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که يحفظونه من امر اللّه يعنى بامر خدا حفظ ميکنند او را از آنکه در چاه بيفتد يا ديوار بر سرش خراب شود يا آفت ديگرى باو برسد تا وقتى که مقدّر الهى وارد گردد و پيش آيد که او را تسليم آن کنند و آنها چهار ملکند دو ملک در روز و دو ملک در شب که حفظ و تعقيب ميکنند او را و قريب باين معنى را عيّاشى از امام صادق عليه السّلام و در مجمع از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده بعلاوه آنکه خدا تغيير نميدهد
جلد 3 صفحه 193
نعمت و عافيت قومى را تا وقتى که تغيير دهند ايشان احوال جميله خودشان را باعمال قبيحه ولى عدد ملائکه در روايت علوى تعيين نشده و عيّاشى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که خداوند حکم فرموده بحکم حتم که انعام نکند بر بنده خود نعمتى را پس بگيرد آنرا از او پيش از آنکه آن بنده معصيتى نمايد که مستوجب شود بسبب آن معصيت که گرفته شود آن نعمت از او و اين است مراد از قول خداوند انّ اللّه لا يغيّر ما بقوم حتى يغيّر و اما بأنفسهم و در معانى از امام سجّاد عليه السّلام نقل نموده که گناهانى که موجب تغيير نعمت ميشوند جور بر مردم و ترک عادت خير و کار خوب و کفران نعمت و ترک شکر است و آنکه پس از اين بيان اين آيه را تلاوت فرمود و معلوم است که وقتى خدا بخواهد براى کسانى بدى را خواه سلب نعمت باشد خواه عذاب خواه بليّات ديگر دفع و رفع و منعى براى آن متصوّر نيست که کسى جز خدا اختيار آنها را در دست بگيرد و نگذارد بر آنها آسيبى برسد يا اعانت و دستگيرى از آنها کند مگر آنکه توبه و انابه کنند و دست توسل بدامن اولياء خدا بزنند و خدا خودش بآبروى ايشان از تقصير آنها بگذرد و نعمت و عافيت را بر آنها مستدام فرمايد ..