تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ فَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّما أُنْزِلَ إِلَيْکَ مِنْ رَبِّکَ الْحَقُّ کَمَنْ هُوَ أَعْمى إِنَّما يَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ «19»
بعد از آن فرق مؤمن و کافر را بطريق مثلى بيان فرمايد:
أَ فَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّما أُنْزِلَ إِلَيْکَ مِنْ رَبِّکَ الْحَقُ: (استفهام بداعى انکار است) يعنى نيست مساوى و يکسان کسى که مى‌داند آنچه نازل شده به سوى تو از جانب پروردگار تو حق و راست است. کَمَنْ هُوَ أَعْمى: مانند کسى که کور باشد به دل و انکار قرآن نمايد، زيرا فرق مؤمن و کافر همان فرق بين بينا و کور است به جهت آنکه مؤمن بينا شده به آنچه در آن رشد و خير او باشد، پس پيروى کند آن را؛ لکن کافر، کورى دل دارد از ديدن حق، و به گمراهى رود تا هلاک گردد به سوء اختيار خود.
تذکره: آيه شريفه اشعار دارد به اهل ايمان و معتقدين حقانيت قرآن: آيا کسانى که مى‌دانند آنچه نازل شده از جانب پروردگار حق است، مانند کسانى هستند که کورند از طريق حق؟ و پس از آنکه در خارج، عمليات شخص معتقد با بى‌اعتقاد مساوى باشد، هر آينه چه فرقى خواهد بود ما بين اين دو، و حال آنکه نبايد اين دو دسته در افعال و اقوال مساوى باشند.
إِنَّما يَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ: اينست و جز اين نيست که تفکر کنند و پند پذير مى‌شوند به قرآن صاحبان عقلهاى صافى شده از معارضه، و سليم از وهم.
تنبيه: خداوند متعال نسبت به بندگان دو حجت مقرر فرمود: يکى در باطن، يعنى عقل؛ و يکى در ظاهر يعنى انبياء. که اگر انسان متابعت اين دو فرمانفرماى حق را نمايد، هر آينه امور دين و دنياى او منظم، و سعادت را دريابد.
مؤمنين چون به حسن اختيار مطيع اين دو عقل شدند هدايت و نجات را دريافتند،
جلد 6 - صفحه 368
لکن کفار به سوء اختيار منقاد نگرديده ضلالت و هلاکت را براى خويش فراهم نمودند؛ لذا تذکر را به آيات اختصاص فرمود به صاحبان عقول، يعنى پيروان عقل باطن و ظاهر.
تفسير صافى از عياشى روايت نموده که حضرت صادق عليه السّلام به شيعيان خود فرمود: شمائيد اولوا الالباب در کتاب خدا. «1» تبصره: على بن عيسى فرمايد: «2» آيه شريفه ترغيب و تحريص است بر بينائى، پس چه چيز او را باز دارد از طلب علمى که خارج کند او را از کور دلى نادانى به بينائى دل به سبب دانائى.