تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ لا يَنْقُضُونَ الْمِيثاقَ «20»
بعد از آن بيان توصيف اولوا الالباب را فرمايد به صفات هشتگانه:
الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ: آنانکه وفا مى‌کنند به پيمان خداى تعالى که در روز ميثاق بسته‌اند. وَ لا يَنْقُضُونَ الْمِيثاقَ: و نمى‌شکنند پيمانى را که عقول آنها دال بر آنست. حاصل آنکه ادا نمايند آنچه را که پيمان فرموده خداوند متعال و الزام نموده ايشان را عقلا و سمعا:
اما عهد عقلى عبارت است از آنچه عقول سليمه حکم به آن نمايد از اقتضاء صحت امورى ديگر مثل آنکه عقل حاکم است به آنکه فعل مقتضى دارد فاعل را، صنايع مختلفه متعدده مشاهده را، لابد صانعى باشد غير مصنوع، و الّا منجر شود به تسلسل و آن بالضروره باطل باشد. و ايضا براى عالم مدبرى خواهد بود يکه و تنها بى‌شريک و نظير و شبيه، و ايضا عبث نبودن خلقت در عالم و
«1» تفسير صافى ص 283 ذيل همين آيه، و تفسير عياشى ج 2 ص 208.
«2» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 288.
جلد 6 - صفحه 369
عالميان و بعث نبى بر آدميان به جهت انتظام جهان و جهانيان و ساير امورى که برهان عقلى بر آن حاکم ميباشد.
اما عهد شرعى آن عهودى است که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اخذ فرموده از مؤمنين از ميثاق مؤکده به يمين به اينکه پيروى او را نمايند و نافرمانى او را نکنند و برنگردند از ملتزمات به اوامر و نواهى شرع.
نکته: گرچه جميع اوامر و نواهى داخل در لفظ عهد باشد، لکن براى رفع توهّم آنکه عهد اختصاص دارد به عهودى که بين بنده و خدا باشد، ذکر ميثاق را فرمود تا شامل شود مواثيق و عهود ملزمه شرعيه را از احکام الهيه.