تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لِلَّذِينَ اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمُ الْحُسْنى وَ الَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُ لَوْ أَنَّ لَهُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً وَ مِثْلَهُ مَعَهُ لافْتَدَوْا بِهِ أُولئِکَ لَهُمْ سُوءُ الْحِسابِ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمِهادُ «18»
لِلَّذِينَ اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمُ: براى کسانى که اجابت کنند دعوت پروردگارشان را به قبول ايمان و تصديق به قرآن و عمل به ارکان. الْحُسْنى:
بهشت باشد يا حالت حسنه‌اى که از نيل به ثواب عظمى حاصل آيد. اهل معانى فرموده: «حسنى» منفعت بزرگى است که خالى از شوائب کدرت و ضرر و نقص و مقرون به اجلال و تعظيم و دوام باشد، اين نصيب و بهره صلحا و اتقيا است.
اما احوال اشقيا: وَ الَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُ: و آنانکه اجابت ننمودند دعوت پروردگار را، يعنى از فرمان حق سر پيچى نموده، بر مخالفت و کفر و عناد اصرار ورزيدند، حال آنها روز قيامت چنين باشد که: لَوْ أَنَّ لَهُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً: اگر بر فرض ايشان را باشد آنچه در روى زمين است بتمامه و به ملک آنان در آيد. وَ مِثْلَهُ مَعَهُ: و مثل ملک زمين هم با او باشد، يعنى دو مقابل کليّه روى زمين را مالک بود. لَافْتَدَوْا بِهِ: قرار دهد فدائى خود و بخواهند خويشتن
جلد 6 - صفحه 366
را از عذاب سبحانى بازخرند، هر آينه پذيرفته نخواهد شد. اين غايت نوميدى کفار و تهديد از اين بليغ‌تر ممکن نيست.
نوع دوم عذاب آنها: أُولئِکَ لَهُمْ سُوءُ الْحِسابِ: 1- آن جماعت کفار و مخالفين فرمان حضرت قهار، براى ايشان است بدى حساب که مناقشه کنند و مسامحه روا ندارند و هيچ فروگذار ننمايند. 2- محاسبه شوند به توبيخ و تقريع بر خلاف مؤمن که حساب به آسانى از او شود. 3- آنکه حسنه‌اى از ايشان قبول نشود و سيئه‌اى از آنها آمرزيده نگردد. اين از حضرت صادق عليه السّلام مروى است. «1» يا بد جزائى دارند. تسميه جزاء به حساب به اعتبار اعطاء حق است به مستحق در آن.
نوع سوم از عذاب آنها: وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمِهادُ: و جا و بازگشت ايشان جهنم باشد و بد بستر و فراشى است براى نفوس آنان. جهنم را «مهاد» فرموده به سبب آنکه آرامگاه و قرارگاه کفار خواهد بود أبد الآباد.
تنبيه: شخص عاقل که تفکر نمايد در احوال اين دو فرقه، هر آينه عقلش حاکم است به عاقبت بينى و نيک فرجامى، لذا او را ارشاد نمايد بطريقه نيکان و اهل ايمان، و اجتناب از شيوه بدان و اهل کفران.
حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در کلمات قصار فرمايد: قد بصّرتم ان ابصرتم و قد هديتم ان اهتديتم و قد اسمعتم ان استمعتم «2» يعنى: و بتحقيق کشف فرمود خداى متعال براى شما خير و شر را، پس اگر بصيرتى داريد بينا شويد؛ و بتحقيق هدايت فرمود شما را به سبب الطاف خود از قدرت و تمکين و ارسال رسل و انزال کتب، پس اگر هدايت مى‌يابيد مهتدى شويد؛ و بتحقيق بشنوانيد شما را آيات بينات اگر گوش شنوا داريد بشنويد.
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 278.
«2» نهج البلاغه فيض حکمت 149 ص 1164.
جلد 6 - صفحه 367