تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِينَ يَصِلُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ «21»
صفت دوم:
وَ الَّذِينَ يَصِلُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ: و آنانکه مى‌پيوندند به آنچه امر فرموده است خداى تعالى به آن که پيوستگى نمايند از صله رحم و موالات مؤمنان به جميع انبياء و کتب و مراعات تمام حقوق الهى و حقوق مردم.
نزد حسن، مراد صله حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و معاونت و مساعدت و جهاد در رکاب آن سرور است. نزد جبائى و ابى مسلم آنچه لازم است از صله مؤمنين به دوستى ايشان و نصرت آنان و دفع شدائد از آنها و داخل در اين باشد صله رحم. «1» 1- در مجمع- از حضرت باقر عليه السّلام روايت شده که فرمود رسول
«1» مجمع البيان ج 3 ص 289.
جلد 6 - صفحه 370
اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: نيکى به والدين و صله رحم آسان کنند حساب را، بعد اين آيه تلاوت فرمود: «1» 2- در کافى اسحق بن عمار- از حضرت صادق عليه السّلام يقول انّ صلة الرّحمة و البرّ ليهوّنان الحساب و يعصمان من الذّنوب، فصلوا ارحامکم و برّوا باخوانکم و لو بحسن السّلام و ردّ الجواب. «2» مى‌فرمود: بدرستى که صله رحم و نيکى، هر آينه آسان نمايد حساب را و نگهدارى کند از گناهان؛ پس صله رحم کنيد و نيکى نمائيد به برادران خود، اگر به نيکوئى سلام و رد جواب باشد.
3- در کافى- از ابى بصير شنيدم حضرت صادق عليه السّلام فرمود: انّ الرّحم معلّقة بالعرش. يقول اللّهم صل من وصلنى و اقطع من قطعنى و هى رحم آل محمّد و هو قول اللّه تعالى: الّذين يصلون ما امر اللّه به ان يوصل، و رحم کلّ ذى رحم «3» تمثيل معقول است به محسوس و اثبات حق رحم است بر ابلغ وجه و تعلق به عرش کنايه باشد از مطالبه حقش به محضر الهى، و معنى دعايش آنکه با او بجا آور آنچه را که با من بجا آورد از نيکى و بدى، و مراد رحم آل محمد است که خدا فرمايد «الَّذِينَ يَصِلُونَ» و اين صله در هر رحمى جارى است.
صفت سوم آنان آنکه: وَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ: و مى‌ترسند از عذاب پروردگار خود عموما و در قطع رحم خصوصا.
منهج- ابو ايوب انصارى روايت نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مردى را فرمود: خداى را بپرست و با او شرک مياور و نماز بجاى آور و زکات بده و صله رحم نما و از خدا بترس تا همچنان باشى که بر راحله بهشت روى.
«1» مجمع البيان ج 3 ص 289.
«2» کافى ج 2 ص 157.
«3» کافى ج 2 ص 151.
جلد 6 - صفحه 371
و کعب الاحبار روايت نموده «1» به آن خدائى که دريا براى موسى شکافت، در تورات نوشته: اى فرزند آدم، از خدا بترس و با پدر و مادر نيکوئى کن و صله رحم نما تا عمرت دراز شود و کارهاى تو را آسان کنم و بلا از تو بگردانم.
صفت چهارم: وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ: و مى‌ترسند سختى حساب را.
در مجمع هشام بن سالم روايت نموده از حضرت صادق عليه السّلام فرمود:
سوء الحساب ان يحسب عليهم السّيّئات و لا يحسب عليهم الحسنات و هو الاستقصاء. «2» بدى حساب آنست که حساب شود بر ايشان سيئات، و حساب نشود حسنات، و اين استقصاء است.
ايضا روايت ديگر- حضرت صادق عليه السّلام فرمود به مردى: يا فلان، چيست ميان تو و برادرت؟ عرض کرد: چيزى بر او داشتم استقصاء حق خود را کردم. فرمود: خبر ده مرا از فرمايش الهى آنجا که فرموده است «وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ» آيا چنين دانى که جور شود بر ايشان يا ظلم کنند به آنها، نه به خدا قسم چنين نيست، و لکن مى‌ترسند استقصاء و مداقه در حساب را. «3» مصباح الشريعه «4»- نقل فرموده حضرت صادق عليه السّلام: اگر نبود براى حساب ترسى مگر حياء عرضه اعمال در محضر الهى و رسوائى پاره شدن پرده بر مخفيات، هر آينه سزاوار شخص بود که از قله کوه پائين نيايد و به آبادى مسکن نکند و نخورد و نياشامد و خواب نکند مگر از جهت اضطرار و تلف شدن.