اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
جَنّات‌ُ عَدن‌ٍ يَدخُلُونَها وَ مَن صَلَح‌َ مِن آبائِهِم وَ أَزواجِهِم وَ ذُرِّيّاتِهِم وَ المَلائِکَةُ يَدخُلُون‌َ عَلَيهِم مِن کُل‌ِّ باب‌ٍ «23» سَلام‌ٌ عَلَيکُم بِما صَبَرتُم فَنِعم‌َ عُقبَي الدّارِ «24»
بهشتهايي که هميشه در آن مخلد هستند که معني عدن است داخل ميشوند در آنها و هر که را هم شفاعت کنند و صالح باشد يعني قابليت دخول بهشت داشته باشد که اهل ايمان باشد از پدران و زوجات و ذراري قبول ميشود و با آنها داخل ميشوند و ملائکه بر آنها نازل ميشوند و سلام ميکنند و بشارت سلامتي ميدهند و ميگويند سلام عليکم بواسطه آنکه صبر کرديد پس خوب جائيست عقبي الدار شما، بعد از آنکه صفات کساني که وفاء بعهد الهي کردند و نقض ميثاق نکردند جزاء آنها را معين ميفرمايد که از براي آنها عقبي الدار چيست.
جنات عدن جنات جمع جنة است شامل ميشود جنات ثمانيه را و عدن بمعني ثبوت و استقرار است اشاره بخلود که با جنة الخلد قريب المعني است و باين مناسبت معادن را معادن گفتند که در تخوم ارض و در دل سنگ کوه استقرار دارند.
يَدخُلُونَها در تمام جنات آزاد هستند و از تمام آنها بهره‌مند.
وَ مَن صَلَح‌َ کسي که صلاحيت دخول جنت را داشته باشد و قابليت داشته باشد که با ايمان از دنيا رفته باشد و لو آلوده بمعاصي باشد شفاعت اينها را ميکنند مِن آبائِهِم وَ أَزواجِهِم وَ ذُرِّيّاتِهِم از باب مثال است و الّا هر که مناسبت نسبي يا حسبي داشته باشد مثل امّهات و اخوان و اخوات و اعمام و عمات و اخوال و خالات و ابناء آنها از ارحام و مثل ازواج ابناء و بنات و اب الزوجه و ام الزوجه و از اب الزوج و ام الزوج و از پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است ميفرمايد
(کل حسب و نسب منقطع يوم القيمة الّا حسبي و نسبي)
و اينکه موفون بعهد اللّه و غير ناقضين
جلد 11 - صفحه 331
عهد اللّه در اينکه حکم با پيغمبر شرکت دارند بلکه ميتوان گفت که اکثر مؤمنين با پيغمبر يا از حيث نسب يا از حيث حسب شرکت دارند، سادات که ذراري آن حضرت هستند بسيار از غير سادات از طرف امهات در يک طبقه جزو ذراري ميشوند و بسيار که از اينکه جهت انتساب ندارند از حيث حسب داخل ميشوند چون عيال سيده دارند يا جهت ديگر.
وَ المَلائِکَةُ يَدخُلُون‌َ عَلَيهِم مِن کُل‌ِّ باب‌ٍ کل باب جميع ابواب جنة است که هشت باب دارد از جميع ابوابش ملائکه بر آنها داخل ميشوند با تحف و هدايا و تحيت آنها و بشارت آنها اينست که سَلام‌ٌ عَلَيکُم بِما صَبَرتُم فَنِعم‌َ عُقبَي الدّارِ سلام ملائکه بشارت است که در اينکه جنات هيچ ناراحتي و خستگي و ملالي نداريد بواسطه اينکه در دنيا داراي صفت حميده صبر بوديد هم صبر بر قضاء و تقديرات و بليات و هم صبر بر مشقت عبادت و هم صبر جلوگيري از نفس اماره و شياطين و فريب نخوردن از آنها پس خوب جايگاهي است بهشت از براي شما اينست اينکه جزاي اولوا الالباب است که داراي صفات مذکوره بودند.
اما جزاي آنها که نقض عهد کردند و وفاي بميثاق نکردند: