تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکْرِ اللَّهِ أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ «28»
بعد از آن وصف ايشان را فرمايد:
الَّذِينَ آمَنُوا: آن کسانى که اقرار نمودند به توحيد الهى و جميع صفات سبحانى و نبوت پيغمبر و قبول آنچه پيغمبر از جانب خداى متعال آورده.
وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکْرِ اللَّهِ: و بيارامد دلهاى ايشان به ياد خداى تعالى، يعنى چون ذکر الهى شنوند، بدان آرام يابند و انس گيرند و اميدوار باشند به فضل او. يا دل ايشان به توحيد سبحانى مطمئن است. يا به ذکر رحمت او بعد از قلق از خشيت آرام شود، يا به ذکر دلايل دالّه بر وجوب وجود و وحدانيت او، و يا به
جلد 6 - صفحه 382
کلام او که قويترين معجزات است اطمينان حاصل کنند.
در فصول از ابن عيينه نقل نموده «1» که: مراد از «ذکر» حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌باشد که دلهاى مؤمنين به وجود مبارکش آرام يابد، گوئيا در تسبيحات او يکى از نامهاى آن حضرت «ذکر» است، يا مراد ذکر، قرآن است چنانچه يکى از نامهاى قرآن ذکر باشد: «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ».
أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ: بدانيد و آگاه باشيد که به ذکر الهى آرام يابد دلها، يا دل دوستان او از همه رنجها تسلى پيدا کند. ابن عباس گويد: مراد قسم است چون کسى هزار دينار از ديگرى بخواهد و شاهد نداشته باشد، دلش به هيچ چيز آرام نگيرد وقتى او گويد: و اللّه خواهم داد، قلبش تسکين پيدا کند.
تنبيه: آيه شريفه تحريص و ترغيب بندگان است بر تسکين قلوب به آنچه خداى تعالى وعده فرموده از نعيم و ثواب طمأنينه بسوى او، زيرا وعده الهى صادق است و هيچ چيز آرام نگردد و نفس بدان نرسد، ابلغ از وعده صادقه. بنابراين مؤمنين در طاعات و عبادات ثبات ورزيده و به هيچ وجه قلوبشان به تسويلات نفسانيه و وساوس شيطانيه متزلزل و مضطرب نگردد.