تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ يَقُولُ الَّذِينَ کَفَرُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنابَ «27»
وَ يَقُولُ الَّذِينَ کَفَرُوا: و مى‌گويند آنانکه کافر شدند. لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ: (لو لا تحضيضيه بمعنى هلّا) چرا نازل نمى‌شود بر حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلم معجزه و آيتى و علامتى از جانب پروردگارش که دليل صدق او باشد در دعوى نبوت. مراد آيات مقترحه بود که آنها مى‌خواستند و الا معجزات بيشمار از آن حضرت صادر شد.
قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ: خداى تعالى فرمود بگو اى پيغمبر به آنها بتحقيق حق تعالى وا مى‌گذارد و خذلان مى‌کند به سبب فرط عناد و انکار و لجاج هرکه را خواهد به سبب عقوبت.
2- از راه بهشت بگرداند به جهت توغل در کفر با وجود معرفت او به حقيقت اسلام و قرآن.
3- حکم به ضلالت فرمايد هرکه را خواهد بر سبيل عقوبت از بندگان به سبب سوء اختيار ايشان کفر را بر ايمان و طغيان را بر شکران.
وَ يَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنابَ: و راه نمايد بوسيله الطاف به ثواب خود آنان را که باز گردند بسوى درگاه او به طاعت به حسن اختيار خود بدون جبر و اضطرار. و اين لطف نسبت به عموم مى‌باشد منتها اقبال مؤمن او را نزديک، و اعراض کافر او را دور نمود، لذا اول را توفيق، و ثانى را تبعيد شامل شد.
تنبيه: اين مطلب محقق است که ارسال رسل و انزال کتب، تکليف را ثابت و اختيار را مبرهن سازد که بندگان در قبول ايمان و کفر و هدايت و ضلالت و طاعت و معصيت مختارند. بنابراين معنى اضلال به معنى هلاکت، و چون به خداى تعالى نسبت داده شود، مراد عذاب و عقاب مى‌باشد، يعنى عذاب و عقاب
جلد 6 - صفحه 381
فرمايد کفار را به سبب آنکه گمراه هستند از طريق حق، زيرا اگر خداى تعالى موجب گمراهى کافر و در آخرت به سبب کفر، او را معذب سازد، هرآينه ظلم، و ساحت کبريائى منزه است از آن؛ زيرا فرمود: «وَ مَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْماً لِلْعِبادِ» و در وصف قيامت فرموده «لا ظُلْمَ الْيَوْمَ».
و ايضا- اگر سبب گمراهى از جانب او بودى، ديگر نسبت به غير ندادى، چنانچه در باره فرعون فرمود: «وَ أَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ» و در باره شيطان فرموده «وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْکُمْ جِبِلًّا کَثِيراً».
و اما هدايت مرجع تمام معانى آن به دو معنى است: يکى ارشاد، و ديگر لطف؛ و هر دو عام است تمام مکلفان را از کافر و مؤمن و مطيع و عاصى، زيرا الطاف الهى از اعطاء عقل و نصب ادله و ارشاد به ارسال رسل و انزال کتب، تمام نسبت به کافر و مؤمن به تساوى باشد، منتها کافر و عاصى خود به سوء اختيار کفر و عصيان را مرتکب شوند، لا جرم وبال و نکال و عذاب و عقاب بر آنها طارى گردد.