تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ طُوبى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ «29»
الَّذِينَ آمَنُوا: آنانکه ايمان آوردند. وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ: و بجا آوردند کارهاى شايسته و پسنديده از اوامر الهى و سنت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم.
طُوبى لَهُمْ: زندگانى خوش است مر ايشان را روشنائى چشم، غبطه، خير و
«1» تفسير منهج الصادقين ج 5 ص 109.
جلد 6 - صفحه 383
کرامت، بهشت، خوشحالى، عيش گوارا، دوام خير است براى ايشان.
ابن عباس گفته: «طوبى» نام بهشت است به لغت حبشه. وَ حُسْنُ مَآبٍ: و نيکوئى بازگشت است براى آنها.
1- در کافى شريف از حضرت صادق عليه السّلام «طوبى» درختى است در بهشت، اصل آن در خانه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و هيچ قصر مؤمنى نبود مگر آنکه شاخه‌اى از آن نباشد. خطور نکند در قلب مؤمن ميل به چيزى، مگر آنکه از آن شاخه بيابد. و اگر اسب سوار مجدّى در سايه آن صد سال سير کند، از آن خارج نشود، اگر غرابى پرواز کند، از پائين نرسد به بالاى آن تا پير شود و بيفتد. آگاه باشيد در چنين چيزى رغبت نمائيد. «1» 2- در اکمال صدوق (رحمه الله) از حضرت صادق عليه السّلام: طوبى لمن تمسّک بامرنا فى غيبة قائمنا فلم يزع قلبه بعد الهداية. فقيل له:
و ما طوبى؟ قال: شجرة فى الجنّة اصلها فى دار علىّ بن أبي طالب عليه السّلام و ليس مؤمن الّا و فى داره غصن من اغصانها و ذلک قول اللّه طوبى لهم و حسن مآب. «2» طوبى است براى کسى که تمسک جويد به امر ما در زمان غيبت قائم ما، پس برنگردد قلبش بعد از هدايت. عرض شد: طوبى چه چيز است؟ فرمود:
درختى است در بهشت، اصل آن در خانه على بن ابى طالب عليه السّلام و نيست مؤمنى مگر آنکه شاخه‌اى در خانه او باشد؛ اينست فرمايش الهى «طُوبى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ».
3- در تفسير طوبى به درخت در بهشت و ذکر اوصاف آن زياد است، چنانچه قمى و عياشى در تفسير خود، و صدوق در عيون و خصال، و طبرسى در احتجاج، و ثعلبى در تفسير خود از کلبى از صالح از ابن عباس نقل نموده.
4- ابو الفتوح رازى از حضرت باقر عليه السّلام و حاکم ابو القاسم حسکانى
«1» کافى ج 2 ص 239 حديث 3.
«2» کمال الدين ص 358.
جلد 6 - صفحه 384
نيز از آن حضرت از آباء کرام خود از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سؤال نمود از درخت طوبى فرمود: شجره‌اى است اصل آن در خانه من و فرع آن بر اهل بهشت منبسط شده. مرتبه ديگر سؤال، فرمود: درختى است اصل آن در خانه على عليه السّلام عرض کردند: يا رسول اللّه نوبت اول فرمودى در خانه من، حال فرمودى در خانه على؟ فرمود: انّ دارى و دار علىّ فى الجنّة بمکان واحد.
بدرستى که خانه من و على در بهشت در يک مکان باشد. «1» 5- على بن ابراهيم قمى- از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که: حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم زياد مى‌بوسيد حضرت فاطمه عليه السّلام را. پس بعض از زنان اين را ناپسند دانستند، حضرت فرمود: شبى که مرا به آسمان بردند، داخل بهشت شدم. جبرئيل مرا نزد درخت طوبى برد، سيبى از آن تناول نمودم، پس خدا آن را تحويل نمود در پشت من به آب، چون هبوط به زمين و مواقعه با خديجه، پس حامله شد به فاطمه، و هر زمانى که مشتاق به بهشت شوم مى‌بوسم او را و مى‌يابم بوى شجره طوبى را و او است حوراء انسيّه. «2» وجه تنظيم قوله تعالى: «اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ» بما قبل. چون بيان فرمود اينکه نقض عهد کفار به سبب حبّ رياست و ميل به دنيا و ترک آخرت است، و اخبار فرمود که بسط رزق و اعطاء قدر کفاف به مصلحت باشد؛ ذکر فرمود سوء عاقبت کافرين را در مقابل حسن عاقبت مؤمنين.
در عقب آن بيان نمود ترک تفکر آنان در بيّنات شافيه و درخواست نزول آيات مقترحه، بقوله «وَ يَقُولُ الَّذِينَ کَفَرُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ ...» و چون استعجال نمودند در نزول عذاب فرمود: «قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ» بگو اى پيغمبر که هلاک مى‌فرمايد خداوند هر که را خواهد معجلا و تأخير اندازد هر که را خواهد.
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 291.
«2» تفسير قمى ج 1 ص 365.
جلد 6 - صفحه 385
بعد بيان فرمود ثابتين را بقوله «الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ».
بعد اشاره به مقام آنها بقوله «طُوبى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ».