تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ أُکُلُها دائِمٌ وَ ظِلُّها تِلْکَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ عُقْبَى الْکافِرِينَ النَّارُ (35)
جلد 6 - صفحه 394
چون حق تعالى ذکر فرمود عقاب کفار و آنچه مهيا شده براى آنان از سختى عذاب و اينکه نگهدارنده‌اى از عذاب نخواهد بود، در عقب آن ثواب متين و آنچه مهيا فرموده براى ايشان از نعم بيان فرمايد:
مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ: مثل يا صفت بهشتى که وعده داده شده‌اند پرهيزکاران، مثل بستانى است پر درخت که: تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ: مى‌رود پيوسته از جلو مساکن آنان يا از زير درختان نهرها. چهار قسم نهر جارى است: آب و شير و خمر و عسل خالص، به طورى که هيچيک داخل و مخلوط به ديگرى نشود. و صف بهشت را فرمود به صفات سه‌گانه:
اول جريان نهرها در زير درختان.
و صف دوم: أُکُلُها دائِمٌ: ميوجات آن بستان هميشه باشند و هرگز منقطع نشوند به خلاف ميوه‌هاى دنيا. نعيم و لذت آن انقطاع نيابد به موت و آفت.
صفت سوم: وَ ظِلُّها: و سايه آن مستمر باشد، يعنى سرما و گرما و آفتاب و ماه و ظلمت در آن نباشد. قشيرى گفته: مؤمنين امروز در ظل رعايت و فردا در ظل حمايتند.
تِلْکَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوْا: آن بهشت موصوف مآل حال و منتهاى کار آنانست که پرهيزکارى نمودند در دنيا از شرک و معاصى و مخالفت، لکن؛ وَ عُقْبَى الْکافِرِينَ النَّارُ: و عاقبت مهم کافران آتش جهنم است.
تنبيه: مرکز ترقيات انسانى، پرهيزکارى از شرک و معاصى است؛ هر که آن را پيشه خود سازد، هرآينه روز جزا انديشه ندارد. و آنکه عارى از آن باشد، خسران ابدى را براى خويش فراهم نمايد. حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در ذيل خطبه‌اى فرمايد: «1» الا و انّ التّقوى مطايا ذلل حمل عليها اهلها و اعطوا ازمّتها فاوردتهم الجنّة حق و باطل.
«1» نهج البلاغه فيض خطبه 16 ص 67.
جلد 6 - صفحه 395
و لکن آگاه باشيد بتحقيق پرهيزکارى مثل شترانيند که مرکبهاى رام باشند و سوار کرده باشند بر آن صاحبان آن را و داده باشند به دستهاى ايشان مهارشان را پس وارد سازند سواران خود را به بهشت عنبر سرشت. (استعاره فرموده شتر را براى تقوى، يعنى چنانچه شتران رام راکب خود را به سهولت و اختيار به سر حد مرام رساند، همچنين تقوى صاحب خود را بدار السلام وارد کند). و اين تقوى راهى است راست و درست، و گناه و خطا راهى است نادرست، و هر يک را اهلى است: اهل تقوى مقبولانند، و اهل خطا مردودانند.