تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْکِتابَ يَفْرَحُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْکَ وَ مِنَ الْأَحْزابِ مَنْ يُنْکِرُ بَعْضَهُ قُلْ إِنَّما أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَ لا أُشْرِکَ بِهِ إِلَيْهِ أَدْعُوا وَ إِلَيْهِ مَآبِ (36)
بعد از ذکر وعد و وعيد، اخبار مى‌فرمايد از حال متقيان و کافران در دار تکليف بقوله:
وَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْکِتابَ: و آنانکه عطا فرموديم آنها را کتاب، مراد مؤمنان اهل کتابند مانند عبد الله سلام يهودى و هشتاد نفر نصارى که چهل نجرانى و هشت يمنى و سى و دو حبشى بودند و ايشان، يَفْرَحُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْکَ: شاد مى‌شوند و خوشحالى مى‌کنند به آنچه نازل مى‌شود به تو از قرآن.
وَ مِنَ الْأَحْزابِ: و بعضى از گروه کفره اهل کتاب از يهود مانند حى بن اخطب و کنانة بن ربيع و اتباع آنان و از نصارى مانند سيد و عاقب و امثال ايشان. مَنْ يُنْکِرُ بَعْضَهُ: کسانيند که انکار مى‌کنند بعض از قرآن را که مخالف شريعت آنان است.
جلد 6 - صفحه 396
شأن نزول: مفسرين نقل نموده در بدايت اسلام ذکر «رحمن» در قرآن کمتر بود، چون عبد الله سلام ايمان آورد، جماعتى با او به حضرت پيغمبر عرضه داشتند که: در تورات ذکر «رحمن» بسيار و در قرآن اندک است؛ خداى تعالى آيه شريفه نازل فرمود «قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى» قريش گفتند تا به امروز ما را به يک خدا مى‌خواند امروز ما را باد و خداى ميخواند: اللّه و رحمن، ما رحمن نشناسيم مگر رحمن يمامه، آيه شريفه نازل که بعضى احزاب کسانيند که برخى از آنچه به تو نازل شده که ذکر «رحمن» باشد انکار مى‌کنند.
قُلْ إِنَّما أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ: بگو اى پيغمبر ايشان را که اين است و جز اين نيست که من مأمور شده‌ام به آنکه حق تعالى را به يگانگى پرستش کنم.
وَ لا أُشْرِکَ بِهِ: و شرک نياورم به وى نه در ذات و نه در صفات و نه در افعال و نه در عبادات، مانند شما. إِلَيْهِ أَدْعُوا: بسوى پرستش و ستايش ذات يکتاى الهى مى‌خوانم خلق را. وَ إِلَيْهِ مَآبِ: و بسوى او است بازگشت من نه به غير او، و اين دعوت من متفق عليه تمام انبياء باشد، پس معنى ندارد انکار شما.
تبصره: شخص بصير که قدرى تأمل در اين آيه شريفه نمايد، هرآينه دريابد که با کمى لفظ مشتمل است بر بسيارى دقايق و علوم از مبدء و وسط و معاد، بدين تقرير که: اول بيان عقايد فرق را نسبت به قرآن که بعضى خوشحال به نزول آن و برخى منکر بعض احکام آن، و بعد امر فرمايد پيغمبر اکرم را به تصريح طريقه خود يعنى پرستش خداوند يکتا و شرک نياوردن به او که جميع وظايف بندگى در آن مندرج است، سپس ذکر اينکه وجود نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با کماليت مقامش مکمل نفوس بشريه مى‌باشد و لازمه آن ابلاغ تمام ما يحتاج جامعه است بطور اکمل، و در خاتمه بيان معاد را فرمايد.
جلد 6 - صفحه 397