تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ (39)
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ: مى‌فرمايد خداوند تعالى آنچه را مى‌خواهد، يعنى صواب مى‌داند نسخ آن را. وَ يُثْبِتُ: و اثبات مى‌نمايد آنچه مى‌خواهد و مقتضى حکمت او است. وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ: و نزد او است اصل کتاب که
جلد 6 - صفحه 401
لوح محفوظ باشد از محو و تبديل، و آن جامع است تمام را.
تنبيه: در اين آيه شريفه اقوالى است:
1- مراد محو و اثبات، نسخ حکم متقدم و اثبات حکم ديگر بدل آن.
2- محود فرمايد از ديوان حفظه مباح را و ثبت نمايد حسنه را.
3- ثبت کند گناه عاصى را و محو نمايد وقتى توبه نمايد.
4- محو فرمايد آنکه اجلش رسيده و ثابت دارد آنکه نرسيده.
5- ثبت فرمايد در اول سال، وقتى سال تمام شود محو نمايد.
6- محو فرمايد نور قمر را و ثابت داشته نور شمس را.
7- محو فرمايد دنيا را و ثابت بدارد آخرت را.
8- ارزاق و محن و مصائب را ثبت نمايد در لوح محو و اثبات، بعد زايل فرمايد آن را به دعا و صدقه.
تبصره: آيات و اخبار دلالت دارد بر آنکه خداى تعالى دو لوح خلق، و در آن اثبات و اخبار فرموده آنچه حادث شود از کائنات را: يکى لوح محفوظ که تغير و تبدل در آن نيست و مطابق است با علم سبحانى؛ و ديگر لوح محو و اثبات که اخبار نمايد در آن چيزى را بعد محو فرمايد آن را بواسطه حکمتهاى بسيار که بعض آن بر اهل بصيرت مخفى نباشد.
مثلا اخبار فرمايد در آن عمر زيد پنجاه سال است، يعنى مقتضى حکمت آنکه عمرش پنجاه سال باشد، هرگاه بجا نياورد آنچه مقتضى کوتاهى يا درازى عمر او شود. پس هرگاه صله رحم نمود، مثلا محو شود به امر الهى پنجاه سال و نوشته شود شصت سال؛ و هرگاه قطع رحم نمود، نوشته شود چهل سال، و حال آنکه در لوح محفوظ چنين است که زيد صله رحم نمايد و عمرش هم شصت سال.
تشبيه: طبيب حاذق، وقتى مطلع شود بر مزاج شخصى، حکم کند به اينکه عمرش به حسب مزاج شصت سال است، وقتى سم خورد و مرد، عمرش کم يا به استعمال دواى مقوى عمرش زياد گردد، خلاف قول طبيب نشده باشد.
و تفسير اين لوح را به بدا نمايد، يعنى اظهار و اخبار آنچه مخفى بود. تحقق
جلد 6 - صفحه 402
اين دو لوح استبعادى ندارد و از محو و اثبات آن، محالى لازم نيايد.
ايضاح: در عدة الداعى- حضرت عيسى عليه السّلام اول روزى به موضعى نشسته بود با حواريين، و هيزم‌کشى گذر نمود، نانى چند با خود داشت و نشاط مى‌کرد. جبرئيل عليه السّلام حاضر بود گفت: يا روح الله عجب از اين مرد که خوشحالى به اينطور نمايد و حال آنکه يک ساعت ديگر بيشتر عمر ندارد. عيسى عليه السّلام بر وجه تعجب حواريين را خبر داد. آخر روز ديدند آن مرد، هيزم به دوش بسته مى‌آيد.
حواريين گفتند: يا روح الله اول روز خبر دادى يک ساعت از عمر اين مرد بيشتر نمانده، اکنون به سلامت پشته بر دوش مى‌آيد. عيسى عليه السّلام فرمود که: جبرئيل اينطور خبر داد. گفتند: از جبرئيل سؤال فرما. چون پرسيدم، گفت: يا روح الله در آن وقت که نزد تو مى‌آمد در لوح نگاه کردم يک ساعت از عمر او باقى مانده. از نزد ما که گذشت سائلى از او نان طلبيد، آنچه در دست داشت به او داد. حق تعالى امر فرمود که انقضاى اجل او را از لوح محو و پنجاه سال به عمر او افزودند؛ و چنان مقرر بود که موت او به گزيدن مار قتال سياه باشد که در ميان پشته او است، اکنون به دوش دارد. آن نان را تصدق نمود، حق تعالى منع آن مار فرمود. عيسى عليه السّلام مرد را طلبيد، پشته او را باز، مار سياهى بيرون آمد، سنگى به دهان او مانده. عيسى عليه السّلام فرمود: حق تعالى آن پاره نان را سنگى گردانيده. حواريون متعجب، و آن مرد را در اثر صدقه عمر افزود و مال و نعمت او برکت يافت. «1»