تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلاً مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً وَ ذُرِّيَّةً وَ ما کانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ لِکُلِّ أَجَلٍ کِتابٌ (38)
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِکَ: و هر آينه بتحقيق فرستاديم ما پيغمبرانى پيش از تو. وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً وَ ذُرِّيَّةً: و قرار داديم مر ايشان را زنان و فرزندان زياده از زنان و فرزندان تو مانند سليمان که سيصد مهيره و هفتصد سريّه داشت، و داود عليه السّلام صد زن به نکاح درآورده بود، پس کثرت زنان منافى نبوت و رسالت نيست.
تنبيه: شخص عاقل که با دوربين بصيرت، سير در تاريخ حالات حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نمايد، هرآينه دريابد که تعدد زوجات فضل و کمال آن سرور را ثابت کند، زيرا طبع زن ميل دهد انسان را به شهوات، خصوصا با تعدد؛ در اين صورت کمال را بين که با وجود نه زن داشتن، ابدا قصورى در تبليغ ننموده بلکه جديتش محکم و خضوع و خشوع عبادتش مستحکم به حدى که پاهاى مبارکش ورم نموده آيه نازل شد: «طه ما أَنْزَلْنا عَلَيْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى».
ثانيا کثرت ازواج باعث غلظت مزاج است، زيرا بين آنها خلاف واقع و شقاق ظاهر، و اين موجب آشکارى حالات نفسانى و بروز اخلاق بد انسانى باشد. بنابراين مقام منيع در اينست که حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با داشتن نه زن آن هم بعضى که حالشان معلوم آن هم در يک خانه کوچک بسر برد، و ابدا در اين مدت سوء خلقى يا شکايتى از آن سرور نقل نشود با آن همه
جلد 6 - صفحه 400
دشمنى معاندين. پس اين قسمت معرفى نمايد خلق عظيم آن سرور را به تمام عالميان که «إِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ».
ثالثا تعديل بين آنان با اختلاف طبعشان به مرتبه‌اى که ذره‌اى از اداى حقوق آنان نقص نفرموده و طريقه عدل را ميان ايشان مرعى داشته، زبان خصم را خاموش و عقل را مدهوش کند:
تعدّد الازواج للرّسول
متّضح السّرّ لدى العقول
و هو حصول العلم للانام
بانّه من جانب العلام
بعد از آن در بيان ردع آيات مقترحه آنان فرمايد که: وَ ما کانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ: و نباشد و نشايد مر هيچ پيغمبرى را و در وسع او نباشد اينکه بياورد معجزه‌اى را که امت از او بخواهند. إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ: مگر به اذن و اراده خداى متعال در وقتى که صلاح داند به قدرت خود ظاهر سازد. لِکُلِّ أَجَلٍ کِتابٌ:
مر هر وقتى و مدتى را و هر آيتى را وقتى باشد مقدر که خداى تعالى حکم فرموده در کتاب بر وجه تدبير و تقدير، پس آيات دلبخواهى را اراده الهى است نه خواهش نفسانى شما. يا هر امرى را از حيات و موت کتابى است نزد الهى که در آن ثبت است. نزد ابن عباس و ضحاک آيه مقلوب است، يعنى براى هر کتاب آسمانى وقتى است که عمل به آن نمايند؛ براى تورات وقتى، و براى انجيل وقتى، و براى قرآن وقتى که تا قيام قيامت است.