در روايات، مراد از دو طرف روز، صبح و مغرب، و مراد از اوايل شب، نماز عشا بيان شده است. «1» البتّه اين آيه در مقام بيان تمام نمازهاى روزانه نيست.
شخصى از اعمال زشت خويش ناراحت بود، لذا پس از نماز در مسجد از پيامبر صلى الله عليه و آله
«1». تفسير کنزالدقائق.
جلد 4 - صفحه 129
خواست تا او را حدّ بزند، حضرت به او فرمود: چون بعد از آن عمل خلاف، در نماز جماعت شرکت کرده‌اى، خداوند تو را بخشيد. «1»
از امام صادق عليه السلام سؤال شد که شخصى از طريق طاغوت درآمدهايى را بدست آورده وبا اميد به آيه‌ى «إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ» به فقرا کمک مى‌کند وبه حج مى‌رود؟ حضرت فرمود: «انّ الخطيئة لا تکفر الخطيئة» گناه را نمى‌توان با گناه پوشاند. «2» آنچه را بدست آورده مالِ مردم است وتصرّف در مال مردم به هر شکل حرام است.
اميد بخش‌ترين آيه‌ى قرآن
حضرت على عليه السلام بر جمعى وارد شده و از آنها سؤال فرمودند: آيا مى‌دانيد اميدبخش‌ترين آيه‌ى قرآن کدام است؟! هر کس به فراخور حال خويش آيه‌اى را عنوان کرد:
* بعضى گفتند: آيه‌ى «إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَکَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِکَ» «3» يعنى خداوند جز شرک، گناهان ديگر را مى‌بخشد.
* بعض ديگر بر آن بودند که اين آيه است؛ «وَ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُوراً رَحِيماً» «4» يعنى هر کس خلافکار و ظالم باشد ولى استغفار کند، خداوند را بخشنده و مهربان خواهد يافت.
* عدّه‌اى اظهار داشتند آيه‌ى «يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً» «5» يعنى اى بندگان من که در حقّ خود اسراف کرده‌ايد! از رحمت خدا مأيوس نشويد، زيرا او همه‌ى گناهان را مى‌بخشد.
* تعدادى هم نظر به اين آيه داشتند؛ «وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَکَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ» «6» يعنى کسانى که اگر کار زشتى انجام دادند و به خودشان ظلم کردند، ياد خداوند مى‌کنند و براى گناهان خويش استغفار مى‌نمايند، و کيست جز خداوند که گناهان را ببخشد.
«1». تفسير مجمع‌البيان.
«2». تفسير کنزالدقائق.
«3». نساء، 48.
«4». نساء، 110.
«5». زمر، 53.
«6». آل‌عمران، 134.
جلد 4 - صفحه 130
بعد از اينکه حضرت نظرات آنان را شنيد، فرمودند: از حبيبم رسول خدا صلى الله عليه و آله شنيدم که فرمود: اميدبخش‌ترين آيه در قرآن اين آيه است: «أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ»
سپس پيامبر صلى الله عليه و آله ادامه دادند: يا على! سوگند به خداوندى که مرا بشير و نذير به سوى مردم مبعوث کرد، وقتى که انسان براى نماز وضو بگيرد، گناهانش ريخته مى‌شود، و زمانى که رو به قبله کند، پاک مى‌شود. يا على! مثال اقامه کننده‌ى نمازهاى روزانه، مثل کسى است که هر روز پنج مرتبه در نهر آبى که جلوى منزل اوست خود را شستشو کند. «1»